Σάββατο, 9 Ιουνίου 2012

21 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1967: Α΄Μέρος

ΤΑ ΠΡΟΗΓΗΘΕΝΤΑ

 Τα γεγονότα της 15ης του Ιούλη 1965, καθώς και εκείνα που τα ακολούθησαν και που καθιερώθηκαν ως «Ιουλιανά», ήταν από τα πιο σημαντικά της περιόδου μετά το 1950 και μέχρι τις παραμονές της δικτατορίας του 1967 – 1974.

Τα Ιουλιανά - Αποστασία του 1965 - Υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ - Βασιλικό Πραξικόπημα



 
Χρονολόγιο

1963

22 Μαίου: Λίγο μετά τις 9 το βράδυ στη Θεσσαλονίκη δολοφονείται από παρακρατικούς ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης.

8 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Κ.Καραμανλής επιμένει να μην πραγματοποιηθεί το ταξίδι του βασιλικού ζεύγους στο Λονδίνο.

11 Ιουνίου: Παραίτηση της κυβέρνησης Καραμανλή μετά από την επιμονή των βασιλέων να πάνε στο Λονδίνο.


17 Ιουνίου: Ο Παναγιώτης Πιπινέλης, υπουργός Εμπορίου στη κυβέρνηση Καραμανλή αναλαμβάνει πρωθυπουργός. Ο Καραμανλής αναχωρεί για τη Ζυρίχη.

Η κόντρα με το Παλάτι οδήγησε τον Κ.Καραμανλή στη παραίτηση

26 Ιουνίου: Η κυβέρνηση Πιπινέλη παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης από την ΕΡΕ στη Βουλή.

9 Ιουλίου: Επεισόδια σε βάρος του βασιλικού ζεύγους της Ελλάδος από μέλη αριστερών οργανώσεων για τη δολοφονία του Λαμπράκη, αλλά και τις φυλακίσεις μελών του ΚΚΕ.

15 Ιουλίου: Ο Σοφοκλής Βενιζέλος επιχειρεί να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού (ΕΡΕ-Ενωση Κέντρου). Ο αρχηγός της ΕΚ Γεώργιος Παπανδρέου τον αποκαλεί «προδότη του ανενδότου αγώνα».

27 Σεπτεμβρίου: Παραιτείται η κυβέρνηση Πιπινέλη. Η υπηρεσιακή κυβέρνηση Μαυρομιχάλη προχωρά στη διενέργεια εκλογών στις 3 Νοεμβρίου 1963.

29 Σεπτεμβρίου: Επιστρέφει από τη Ζυρίχη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για να ηγηθεί της ΕΡΕ στις επικείμενες εκλογές.

3 Νοεμβρίου: Η ΕΚ κερδίζει τις εθνικές εκλογές, αλλά δεν καταφέρνει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση. Διαθέτει 139 βουλευτές, έναντι 132 της ΕΡΕ, 28 της ΕΔΑ και δύο των Προοδευτικών.

6 Νοεμβρίου: Ο βασιλιάς Παύλος αναθέτει στον Γεώργιο Παπανδρέου τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Η κυβέρνηση του Νοεμβρίου του 1963 ήταν η πρώτη για το Κέντρο από το 1952

8 Νοεμβρίου: Ορκίζεται η κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος δεν μετέχει σ’ αυτήν. Φήμες για τα πρώτα προβλήματα.

5 Δεκεμβρίου: Ο Στέφανος Στεφανόπουλος ορκίζεται β’ αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

9 Δεκεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναχωρεί για το Παρίσι. Ο ίδιος βάζει τέλος στην πολιτική του σταδιοδρομία. Αρχηγός της ΕΡΕ αναλαμβάνει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.

24 Δεκεμβρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ζητά από τον Βασιλιά εκλογές μετά την αδυναμία του να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από την Βουλή.

31 Δεκεμβρίου: Ορκίζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Ιωάννη Παρασκευόπουλο.

1964


7 Φεβρουαρίου: Πεθαίνει από οξύ πνευμονικό οίδημα ο Σοφοκλής Βενιζέλος (70 χρ.) γιος του Ελευθέριου Βενιζέλου και ηγετικό στέλεχος της ΕΚ. Είχε προηγηθεί προεκλογική ομιλία του στα Χανιά. Το μοιραίο τον βρήκε στο ατμόπλοιο που τον μετέφερε στην Αθήνα.

16 Φεβρουαρίου: Στις εκλογές θριαμβεύει η ΕΚ του Γεωργίου Παπανδρέου. Με 52,7% συγκεντρώνει 171 βουλευτές στους 300.

20 Φεβρουαρίου: Η νέα κυβέρνηση που παρουσίασε ο Γ.Παπανδρέου δημιουργεί αντιδράσεις στην αριστερή πτέρυγα της ΕΚ στελέχη της οποίας κάνουν λόγο για «δεξιά απόκλιση»

1η Μαρτίου: Με απόφαση του υπουργού Προεδρίας Ανδρέα Παπανδρέου διακόπτονται από το κρατικό ραδιόφωνο οι εκπομπές της «Φωνής της Αμερικής». Αιτία τα φιλοτουρκικά σχόλια για το Κυπριακό. Ανάλογη απόφαση λαμβάνεται και για την επισκόπηση του αγγλικού τύπου από το ελληνικό ραδιόφωνο.
Στις εκλογές του 1964 εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής ο Ανδρέας Παπανδρέου. Υπουργοποιήθηκε αμέσως μετά.

4 Μαρτίου: Αναβάλλεται η επίσκεψη πλοίων του 6ου στόλου στην Ελλάδα

6 Μαρτίου: Πεθαίνει ο Βασιλιάς Παύλος,στον Θρόνο ο νεαρός Κωνσταντίνος

19 Μαρτίου: Ανταρσία 33 βουλευτών της ΕΚ που δεν ψηφίζουν στη πρώτη ψηφοφορία για την εκλογή προέδρου της Βουλής τον υποψήφιο της ΕΚ Γεώργιο Αθανασιάδη – Νόβα. Σε 30 ψηφοδέλτια έχει γραφεί η λέξη «Δημοκρατία». Ο Νόβας εκλέγεται στη δεύτερη ψηφοφορία. Οι Ηλίας Τσιριμώμος και Σωτήρης Παπαπολίτης διαγράφονται από την ΕΚ ως υποκινητές της ανταρσίας. Θα επιστρέψουν και πάλι λίγους μήνες αργότερα.

23 Μαρτίου: Ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος ορκίζεται στη Βουλή πίστη στο Σύνταγμα.

11 Απριλίου: Ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνος Κόλλιας παραπέμπεται στο Ανώτατο Πειθαρχικό Συμβούλιο με την κατηγορία της απόπειρας παρεμπόδισης του ανακριτή Σαρτζετάκη που ερευνά την υπόθεση της δολοφονίας Λαμπράκη.

Ο Κωνσταντίνος Κόλλιας ήταν δικαστικός πιστός στο θρόνο. Η κυβέρνηση Παπανδρέου δεν κατάφερε να τον βγάλει από τη θέση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Λίγα χρόνια αργότερα θα γινόταν ο πρώτος πρωθυπουργός της χούντας

17 Απριλίου: Αποστρατεύεται, αιφνιδιαστικά, ο αρχηγός ΓΕΣ, αντιστράτηγος Π.Σακελλαρίου και αντικαθίσταται από τον αντιστράτηγο Ι.Γεννηματά.

3 Ιουνίου:
Παραιτείται ο υπουργός Συντονισμού Γεώργιος Μαύρος. Δώδεκα μέρες αργότερα αναλαμβάνει Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας.

24 Ιουνίου:
Στην Ουάσιγκτον πραγματοποιούνται παράλληλες συναντήσεις του προέδρου των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον με τους πρωθυπουργούς της Ελλάδας, Γ. Παπανδρέου και Τουρκίας, Ισμέτ Ινονού. Ο Έλληνας πρωθυπουργός, παρά την αμερικανική πίεση, αρνείται απ’ ευθείας συνάντηση με τον Τούρκο ομόλογό του.
Για πολλούς η αρχή του τέλους της κυβέρνησης Παπανδρέου ήταν η αποτυχία των συζητήσεων με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον για τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό.

3 Ιουλίου: Τριακόσια άτομα με πλακάτ υπέρ του Κ.Καραμανλή εισβάλουν στην αίθουσα της Βουλής την ώρα της συζήτησης για το Κυπριακό. Χτυπούν βουλευτές της ΕΚ κι απομακρύνονται. Μεταξύ των συλληφθέντων είναι και ο λογοτέχνης Ρένος Αποστολίδης υποψήφιος του κόμματος των Προοδευτικών στις τελευταίες εκλογές κι υποψήφιος Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων με τον συνδυασμό του Γ.Πλυτά

2 Αυγούστου
: Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αυγή» ετοιμάζεται πραξικόπημα με την υποστήριξη αμερικανικών και βρετανικών μυστικών υπηρεσιών.

3 Αυγούστου:
Ο Γεώργιος Παπανδρέου απειλεί με διαγραφή τους 8 βουλευτές της ΕΚ οι οποίοι συνυπέγραψαν υπόμνημα της ΕΔΑ για τον επαναπατρισμό παιδιών πολιτικών προσφύγων.

4 Αυγούστου: Ο υπουργός Οικονομικών Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διαψεύδει πληροφορίες που τον θέλουν, στο μέλλον, να συνεργάζεται με την ΕΡΕ

1η Σεπτεμβρίου: Η αμερικανική εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» σε ανάλυση για την Ελλάδα αναφέρει ότι «αν πρόκειται να ανατραπεί η κυβέρνηση Παπανδρέου, αυτό θα γίνει από νέους συνταγματάρχες που έχουν λιγότερη υπομονή».

Π.Γαρουφαλιάς-Κωνσταντίνος

19 Σεπτεμβρίου: Χωρίς την άδεια του πρωθυπουργού ο υπουργός Άμυνας Π.Γαρουφαλιάς υπογράφει διάταγμα για τη μετονομασία του Ελληνικού Στρατού σε Βασιλικό. Δύο μέρες μετά με παρέμβαση του Γ.Παπανδρέου ανακαλείται το σχετικό διάταγμα.

5 Νοεμβρίου: Επεισόδιο Μητσοτάκη – Ανδρέα Παπανδρέου στο κυβερνητικό Οικονομικό συμβούλιο. «Δεν είμαι κλητήρας ή καθαρίστρια» λέει ο υπουργός οικονομικών στο γιό του πρωθυπουργού.
Οι σχέσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με τους συνεργάτες του πατέρα του, όπως οι Μητσοτάκης - Στεφανόπουλος ποτέ δεν ήσαν καλές

6 Νοεμβρίου: Καταργούνται τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και οι εξορίες. Δεν νομιμοποιείται το ΚΚΕ και δεν επιτρέπεται στους πολιτικούς πρόσφυγες να επιστρέψουν στην Ελλάδα.
19 Νοεμβρίου: Παραιτείται ο Ανδρέας Παπανδρέου από τη θέση του Αναπληρωτή Υπουργού Συντονισμού. Θα επιστρέψει στη κυβέρνηση στην ίδια θέση στις 29 Απριλίου 1964.

21 Νοεμβρίου: Ενθουσιώδης είναι η υποδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου στη Κύπρο. Στις συναντήσεις με τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο εμφανίζει αντι-αμερικανικές και αντι-νατοϊκές θέσεις. Συμφωνεί μαζί του για αποστρατικοποιημένη και αδέσμευτη Κύπρο. Οι δηλώσεις προκαλούν τη διαμαρτυρία του Αμερικανού πρεσβευτή στην Αθήνα προς τον Γ.Παπανδρέου.

25 Νοεμβρίου: Από έκρηξη βόμβας στην 22η επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου σκοτώνονται 13 άτομα και τραυματίζονται άλλα 51. Το επίσημο πόρισμα κάνει λόγο για παλιά βόμβα. Η αριστερά πάλι μιλά για πολιτική συνωμοσία.

1η Δεκεμβρίου: Επεισόδια στη Βουλή μεταξύ βουλευτών της ΕΡΕ και της ΕΚ με αφορμή τα όσα έγιναν στο Γοργοπόταμο.

3 Δεκεμβρίου: Ο υποψήφιος της ΕΔΑ Α.Πετραλιάς εκλέγεται αντιπρόεδρος της Βουλής με τη στήριξη βουλευτών της ΕΚ.

8 Δεκεμβρίου: Διαρρέουν τον τύπο εκθέσεις ελληνικών μυστικών υπηρεσιών οι οποίες επισημαίνουν τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Αναφέρουν ότι οι «Λαμπράκηδες» αριθμούν 28.000 μέλη, η ΕΔΑ έχει φθάσει τις 3.500 οργανώσεις σε όλη την Ελλάδα και υπάρχει άνοδος της επιρροής των κομμουνιστών στα Σώματα Ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις.

23 Δεκεμβρίου: Διαψεύδει κατηγορηματικά ο Στέφανος Στεφανόπουλος σενάρια που τον θέλουν επικεφαλής κεντροδεξιάς κυβέρνησης

1965

Τσιριμώκος-Μηταοτάκης-Κωνσταντίνος

6 Ιανουαρίου: Στον ανασχηματισμό της κυβέρνησης ο Ηλίας Τσιριμώμος αναλαμβάνει υπουργός Εσωτερικών. Το γεγονός εξοργίζει τον προκάτοχό του Ιωάννη Τούμπα. Ο ανασχηματισμός όμως δημιουργεί νέα κρίση στην ΕΚ. Ο βουλευτής Πειραιά Σωτήρης Παπαπολίτης που δεν υπουργοποιήθηκε απειλεί να ανεξαρτητοποιηθεί με άλλους 16 βουλευτές. Ο πρωθυπουργός καταφέρνει να διαλύσει τη επιχειρούμενη ανταρσία βάζοντας στη κυβέρνηση δύο από τους… υποψήφιους αντάρτες. Το Νικόλαο Ζορμπά,ωςΥπουργό Κοινωνικής Προνοίας και τον Αλέξανδρο Σπανορρήγα,ως Υφυπουργό Εμπορίου. Παράλληλα απειλεί με πολιτική εξόντωση τον Σωτήρη Παπαπολίτη

19 Ιανουαρίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου αναγγέλει τη διάλυση της νεολαίας Λαμπράκη

19 Ιανουαρίου: Σύμφωνα με έγγραφο της CΙΑ «ο βασιλεύς πιστεύει ότι η κίνηση της κυβέρνησης προς τα αριστερά και η άνοδος των αριστερών δραστηριοτήτων είναι επικίνδυνες εξελίξεις. Μια προληπτική ενέργεια πρέπει να ξεκινήσει τώρα». Ο Κωνσταντίνος σε συζήτηση που έχει με στέλεχος της CΙΑ στην Αθήνα δείχνει να μην έχει καταλήξει στον διάδοχο του Παπανδρέου δείχνει όμως να προτιμά τον Στέφανο Στεφανόπουλο, αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Παπανδρέου.

Ο ταγματάρχης Μιχάλης Αρναούτης, υπασπιστής του βασιλιά πιστεύει ότι υπάρχουν συζητήσεις, είτε απ’ ευθείας, είτε μέσω τρίτου με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη.

20 Ιανουαρίου: Επιχειρείται εκκαθάριση στα Σώματα Ασφαλείας. Αποστρατεύεται το 1/3 των αξιωματικών της Χωροφυλακής. Μεταξύ των αποστρατευομένων είναι και ο Α.Δ Θεσσαλονίκης Ε.Καμούσης την εποχή της δολοφονίας του Γρ.Λαμπράκη, αλλά και ο Διοικητής και Υποδιοικητής Θεσσαλίας Γ.Γραικούσης και Π.Υφαντής στην τραγωδία του Γοργοπόταμου πριν λίγους μήνες, 29 Νοεμβρίου 1964
.
24 Ιανουαρίου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» του Πάνου Κόκκα, η οποία εκφράζει την τάση Μητσοτάκη μέσα στην ΕΚ επιτίθεται στους Μακάριο και Ανδρέα Παπανδρέου.

25 Ιανουαρίου: Ο Αμερικανός πρέσβης Λαμπουίζ επισκέπτεται τον Κωνσταντίνο στο Τατόϊ. Εκεί ακούει ότι ο βασιλιάς προτίθεται να ανατρέψει τον Γεώργιο Παπανδρέου.

19 Φεβρουαρίου: Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος μιλώντας σε συγκέντρωση οπαδών του στη Πλατεία Κλαυθμώνος δεσμεύεται να υποστηρίξει κυβέρνηση που θα προέρχεται από στελέχη της ΕΚ τα οποία θα ανέτρεπαν τον Γεώργιο Παπανδρέου.

23 Φεβρουαρίου:
Ο Γεώργιος Παπανδρέου αποκαλύπτει στη Βουλή το «σχέδιο Περικλής» που αφορά την άσκηση οργανωμένης βίας στις εκλογές του 1961.

27 Φεβρουαρίου: Η ΕΡΕ καταγγέλει στη Βουλή κομμουνιστική διείσδυση στη Σχολή Ευελπίδων.

3 Μαρτίου: Η Διοικούσα Επιτροπή της ΕΔΑ ζητά τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ, ζητά την αποχώρηση της Ελλάδας από το ΝΑΤΟ και την προσχώρησή της στο Κίνημα των Αδεσμεύτων.

5 Μαρτίου: Συνάντηση βασιλιά – πρωθυπουργού πρώτος ζητά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη ο οποίος έκανε την έρευνα για το «σχέδιο Περικλής». Ο πρωθυπουργός αρνείται. Είναι η τελευταία συνεργασία των δύο ανδρών μέχρι τα Ιουλιανά.

10 Μαρτίου: Ο Κωνσταντίνος ζητά από τον υπουργό Εθνικός Άμυνας Πέτρο Γαρουφαλιά την αποστράτευση του αντιστράτηγου Λουκάκη, του υποδιοικητή της ΚΥΠ Παπατέρπου και όλων των μελών της επιτροπής που συμμετείχαν στην υπόθεση της διερεύνησης του «σχεδίου Περικλής». Στη Κύπρο αρχίζουν οι έρευνες για κίνηση «αριστερών αξιωματικών». Μάλιστα ο Λουκάκης, αν και αρχηγός της ΑΣΔΕΝ αποκλείεται από το Συμβούλιο Κρίσεως Αξιωματικών!

16 Μαρτίου: Ο λόγος του Βασιλιά στην Ιεραρχία με θέμα τον «Αθεο Υλισμό» γίνεται πολιτικό θέμα μετά την επερώτηση βουλευτών της ΕΔΑ οι οποίο τον χαρακτηρίζουν αναχρονιστικό και σκοταδιστικό. Ο πρωθυπουργός απαντά ότι επρόκειτο για «πενυματικό κείμενο» και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος τον κατηγορεί ότι δεν κάλυψε επαρκώς τον Βασιλέα Κωνσταντίνο.

25 Μαρτίου: Σε έκθεσή της η αμερικανική πρεσβεία προβλέπει ανατροπή του Γ. Παπανδρέου. Ως νέο πρωθυπουργό θεωρεί τον Στέφανο Στεφανόπουλο.

26 Μαρτίου: Ο Αρειος Πάγος απορρίπτει το αίτημα του Υπουργού Δικαιοσύνης Ν.Μπακόπουλου για οριστική παύση του εισαγγελέα του Α.Π Κωνσταντίνου Κόλλια για παρεμπόδιση των ανακρίσεων στην υπόθεση Λαμπράκη. Το Δικαστήριο θεωρεί αντισυνταγματικό το αίτημα με βάση την αρχή της διάκρισης των εξουσιών.

2 Απριλίου:
Σοβαρά επεισόδια στην Αθήνα στην διαδήλωση της ΕΔΑ για την αμερικανική επέμβαση στο Βιετνάμ. Οι τραυματίες φθάνουν τους 21.

12 Απριλίου: Ο Γεώργιος Παπανδρέου ως απάντηση στα σενάρια για την ανατροπή του δηλώνει στη Θεσσαλονίκη: «Ούτε προδόται, ούτε μωροί υπάρχουν στην ΕΚ»

5 Μαϊου: Ο Γεώργιος Γρίβας, διοικητής της Κυπριακής Εθνοφρουράς αρχίζει ανακρίσεις μετά τις πληροφορίες ότι υπάρχει μυστική οργάνωση αξιωματικών με τα αρχικά “ΑΣΠΙΔΑ“

12 Μαΐου: Επεισόδιο Παναγιώτη Κανελλόπουλου και Γεωργίου Αθανασιάδη – Νόβα στη Βουλή μπροστά στον Βασιλιά. Αφορμή η κυβερνητική πρόταση για τη σύσταση εξεταστικής των πραγμάτων επιτροπής που θα ερευνήσει τις καταγγελίες για τη ΔΕΗ, αφορούσε και τον Κ.Καραμανλή και τα μυστικά κονδύλια,αφορούσε και τον Ευα.Αβέρωφ.

18 Μαίου: Η εφημερίδα της Λάρισας «Ημερήσιος Κήρυξ» η οποία πρόσκειται στον πρώην πρόεδρο της Βουλής Κωνσταντίνο Ροδόπουλο (αδελφός του συγγραφέα Μίτια Καραγάτση) αποκαλύπτει τη «συνωμοσία του ΑΣΠΙΔΑ» κι εμπλέκει τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ακόμη αποκαλύπτει ότι και στη Φρουρά των Αθηνών υπάρχει οργάνωση με την ονομασία ΦΕΑ (Φρουροί Ελευθερίας Ανεξαρτησίας) σ’ αυτήν. Η κυβέρνηση διατάζει ανακρίσεις τις οποίες αναλαμβάνει ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος.

23 Μαίου: Η Μαραθώνια πορεία ειρήνης που οργάνωσε η ΕΔΑ προκαλεί αντεγκλήσεις στη Βουλή μεταξύ του πρωθυπουργού, Γ.Παπανδρέου και του αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης Π.Κανελλόπουλου.

28 Μαΐου: Η εφημερίδα «Ελευθερία» που στηρίζει την ΕΚ και εκφράζει τις απόψεις του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη υιοθετεί τις κατηγορίες κατά του Ανδρέα Παπανδρέου.

1η Ιουνίου: Ο αντιστράτηγος Ι.Σίμος τεκμηριώνει την ύπαρξη της οργάνωσης «ΑΣΠΙΔΑ». Η κυβέρνηση κάνει λόγο για κινήσεις κατωτέρων μόνο αξιωματικών και αρνείται την ανάμειξη πολιτικών.
7 Ιουνίου: Δέκα κατώτεροι αξιωματικοί παραπέμπονται για την «υπόθεση Ασπίδα», αλλά και το «σχέδιο Περικλής».

11 Ιουνίου: Δολιοφθορά σε μονάδα πυροβολικού στον Έβρο κινητοποιεί τα Σώματα Ασφαλείας και 15 εισαγγελείς. Είναι το περιβόητο «Σαμποτάζ του Έβρου» με εμπνευστή τον μετέπειτα δικτάκτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.

17 Ιουνίου: Σε ποινές φυλάκισης μέχρι τρία χρόνια καταδικάζονται 12 κατηγορούμενοι για αποδοκιμασίες κατά επισήμων και της Χωροφυλακής στην εκδήλωση για την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου.

17 Ιουνίου: Νέα εσωτερική κρίση στην ΕΚ. Εικοσιεννέα βουλευτές της ψηφίζουν κατά της παραγραφής των αδικημάτων των Κ.Καραμανλή, Π.Παπαληγούρα και Ν.Μάρτη για τη ΔΕΗ, ενώ άλλοι 30 απουσιάζουν από την αίθουσα.

21 Ιουνίου: Ο πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ζητά ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Αμέσως μετά αποστρατεύει τον αρχηγό ΓΕΣ Ι.Γεννηματά. Αντίδραση από το Παλάτι αναβάλει την αποστράτευση.

Το 1965, ο Παπαδόπουλος, Διοικητής τότε πυροβολικού στον Έβρο θα γίνει ευρύτερα γνωστός, καταγγέλλοντας ότι έγινε σαμποτάζ από κομμουνιστές στρατιώτες σε μηχανοκίνητα της μονάδας του. Η καταγγελία αποδεικνύεται χαλκευμένη από τον ίδιο τον Παπαδόπουλο. Θα γλιτώσει την απόταξη μετά από εισήγηση του Γεωργίου Παπανδρέου, που επειδή γνώριζε τον πατέρα του Παπαδόπουλου θα κάνει τα στραβά μάτια. Ο Ηλίας Ηλιού θα καταγγείλει τότε στη Βουλή ότι μια ομάδα κατώτερων αξιωματικών, με επικεφαλής τον Παπαδόπουλο ετοιμάζει πραξικόπημα.

23 Ιουνίου: Η προφητική ομιλία του Ηλία Ηλιού στη Βουλή για το «σαμποτάζ στον Έβρο». Αναρωτιέται εάν ο συνταγματάρχης Παπαδόπουλος μπορεί πίσω από τη πλάτη της κυβέρνησης να συλλαμβάνει στρατιώτες και να αποσπά ομολογίες, τι τον εμποδίζει αύριο να συλλάβει 10.000 πολίτες και να συγκλονίσει το καθεστώς;

27 Ιουνίου: Προφυλακίζονται ως ενεχόμενοι στην υπόθεση Ασπίδα οι αξιωματικοί Ι.Θεοδωσίου, Γ.Δαμηλάκης, Παπαγεωργόπουλος, Θ.Τόμπρας. Την επομένη προφυλακίζεται και ο ιδρυτής της οργάνωσης λογαχός Αρ.Μπουλούκος.

8 Ιουλίου: Η πρώτη επιστολή του Βασιλιά προς τον Γ.Παπανδρέου. Τον κατηγορεί για ακυβερνησία.

30 Ιουνίου: Σε έκθεση του επιτετραμμένου της αμερικανικής πρεσβείας Ανσουτς διατυπώνονται αμφιβολίες για το εάν ο Στέφανος Στεφανόπουλος μπορεί να συγκεντρώσει 50 βουλευτές της ΕΚ για να ανατρέψει τη κυβέρνηση Παπανδρέου και να πάρει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Προτείνει μάλιστα να αναβληθούν για το φθινόπωρο τα σχέδια της ανατροπής της κυβέρνησης.

7 Ιουλίου: Ο ανακριτής καλεί τον Ανδρέα Παπανδρέου να καταθέσει για την «υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ»

7 Ιουλίου: Ο πρωθυπουργός επικοινωνεί με τον αυλάρχη στρατηγό Παπαθανασιάδη και ζητά συνάντηση με τον Βασιλέα.

21 Ιουλίου: Η ΕΦΕΕ καλεί τους φοιτητές σε συγκέντρωση στα Προπύλαια με κεντρικά συνθήματα «Να φύγει η αυλόδουλη κυβέρνηση» «Την κυβέρνηση εκλέγει ο λαός και όχι το παλάτι και οι αμερικανοί» κ.α.
Στη συμβολή των οδών Σταδίου και Χρ. Λαδά, η αστυνομία κατόπιν διαταγών του υπουργού δημόσιας τάξης, ναυάρχου Τούμπα, επιτίθεται στους συγκεντρωμένους. Ο 23χρονος αγωνιστής φοιτητής της ΑΣΟΕΕ, Σωτήρης Πέτρουλας πέφτει νεκρός.

1. Η Αποστασία του 1965

Με τον όρο Αποστασία ή Ιουλιανά αναφέρεται στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας η περίοδος πολιτικής ανωμαλίας που ακολούθησε την αποπομπή της κυβέρνησης του Γεωργίου Παπανδρέου στις 15 Ιουλίου 1965 έως την επιβολή της δικτατορίας των συνταγματαρχών. Μετά την παραίτηση Παπανδρέου σχηματίστηκαν κυβερνήσεις από μέλη της Ενώσεως Κέντρου παρά τη σφοδρή αντίθεση του αρχηγού της Γ. Παπανδρέου και της πλειοψηφίας των βουλευτών της. Οι πρωθυπουργοί και υπουργοί αυτών των κυβερνήσεων, καθώς και οι βουλευτές της Ε.Κ. που τελικά στήριξαν αυτές τις κυβερνήσεις χαρακτηρίστηκαν από μέρος του Τύπου και του λαού αποστάτες, καθώς υπήρχε η ως τώρα αναπόδεικτη εντύπωση σε πολιτικούς, δημοσιογράφους αλλά και κάποιους ιστορικούς ότι η στήριξη που παρείχαν δεν πήγαζε από πολιτική ή ιδεολογική συμφωνία, αλλά ήταν προϊόν χρηματισμού και υποσχέσεων για ανάληψη κυβερνητικών αξιωμάτων. Η περίοδος αυτή ήταν περίοδος πολιτικής αστάθειας και εντάσεων με έντονη την ανάμιξη του νεαρού τότε βασιλιά Κωνσταντίνου στα πολιτικά πράγματα της χώρας κατά παράβαση του Συντάγματος του 1952. Οδήγησε σε απαξίωση των πολιτικών και άνοιξε τον δρόμο στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967.


Παραίτηση Γ. Παπανδρέου


Η Ένωσις Κέντρου είχε νικήσει στις εκλογές του Φεβρουαρίου του 1964 με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ιστορία των ελληνικών εκλογών (52,72%) και ο Γ. Παπανδρέου είχε σχηματίσει για πρώτη φορά αυτοδύναμη κυβέρνηση με 171 βουλευτές. Αφορμή για την παραίτησή του από την πρωθυπουργία τον Ιούλιο του 1965 υπήρξε η διαμάχη του με τον τότε βασιλιά Κωνσταντίνο για το πρόσωπο του υπουργού Εθνικής Άμυνας και την αλλαγή του αρχηγού ΓΕΣ. Ο Παπανδρέου επιθυμούσε να αντικαταστήσει τον ως τότε υπουργό Πέτρο Γαρουφαλιά και τον αρχηγό ΓΕΣ στρατηγό Γεννηματά, οι οποίοι κατά την άποψή του ελέγχονταν από το παλάτι, με ανθρώπους της εμπιστοσύνης του. Συγκεκριμένα είχε επιλέξει ως νέο υπουργό Άμυνας το γιό του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος την ίδια περίοδο εφέρετο αναμεμιγμένος στην υπόθεση «ΑΣΠΙΔΑ». Ο βασιλιάς αρνούνταν να υπογράψει τα σχετικά διατάγματα, αν δεν ενέκρινε πρώτα τους αντικαταστάτες τους. Ο Γαρουφαλιάς παρά την αποπομπή του αρνούνταν να εγκαταλείψει το υπουργείο, βέβαιος για τη βασιλική υποστήριξη, ακόμα κι αφού ο Γ. Παπανδρέου τον διέγραψε από την Ένωση Κέντρου.

Τελικά ο Γ. Παπανδρέου πρότεινε να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Ο Κωνσταντίνος αρνήθηκε, επιθυμώντας να τοποθετηθεί πρόσωπο της δικής του εμπιστοσύνης, και τότε ο Παπανδρέου θεώρησε ότι είναι απαράδεκτο ο πρωθυπουργός να μην μπορεί να αναλάβει όποιο υπουργείο επιθυμεί («πρωθυπουργός υπό απαγόρευσιν») και παραιτήθηκε.

Στο χρονικό διάστημα 8-14 Ιουλίου είχε προηγηθεί ανταλλαγή πέντε οξύτατων επιστολών μεταξύ του Κωνσταντίνου και του Παπανδρέου, σχετικά με την υπογραφή του διατάγματος για την αντικατάσταση του Γαρουφαλιά, καθώς και μία μεταξύ τους συνάντηση στην Κέρκυρα. Ο βασιλιάς βρισκόταν στο διάστημα αυτό εκεί, στο ανάκτορο Μον Ρεπό, όπου επρόκειτο να γεννήσει η βασίλισσα Άννα Μαρία το πρώτο τους παιδί, την Αλεξία.

Οι επιστολές του βασιλιά συνιστούσαν αντισυνταγματική επέμβασή του στη διακυβέρνηση της χώρας. Στις 7:00 το απόγευμα της 15ης Ιουλίου πραγματοποιήθηκε στα ανάκτορα (σημερινό Προεδρικό Μέγαρο, στην οδό Ηρώδου Αττικού) η τελευταία συνάντηση του Κωνσταντίνου με τον Παπανδρέου. Διήρκησε μόνο δέκα λεπτά και επιβεβαίωσε την προδιαγεγραμμένη ρήξη. Όταν ο βασιλιάς αρνήθηκε και πάλι να υπογράψει το διάταγμα, ο Παπανδρέου δήλωσε ότι επρόκειτο να υποβάλλει εγγράφως την παραίτηση της κυβέρνησης την επομένη.

Κυβέρνηση Αθανασιάδη-Νόβα

Πενήντα λεπτά μετά την προφορική δήλωση Παπανδρέου και χωρίς να υπάρχει έγγραφη παραίτηση της κυβέρνησης, ορκίστηκε ο πρώτος «αποστάτης» Πρωθυπουργός, ο τότε πρόεδρος της Βουλής, Γεώργιος Αθανασιάδης-Νόβας, μέλος της Ενώσεως Κέντρου, ο οποίος είχε ήδη ειδοποιηθεί να είναι έτοιμος. Επειδή η ορκομωσία του ήταν προφανώς προαποφασισμένη και προσυνεννοημένη με τον βασιλιά, ονομάστηκε «κατεψυγμένος πρωθυπουργός». Η πρώτη κυβέρνηση αποστατών ήταν τριμελής και περιλάμβανε τον βουλευτή και απόστρατο ναύαρχο Ιωάννη Τούμπα, Υπουργό Δημοσίας Τάξεως, και τον Σταύρο Κωστόπουλο, Υπουργό Εθνικής Άμυνας. Τις επόμενες μέρες συμπληρώθηκαν και τα υπόλοιπα χαρτοφυλάκια, όλα από βουλευτές που προέρχονταν από την Ένωση Κέντρου.

Στο μεταξύ ο Γ. Παπανδρέου είχε κηρύξει νέο «ανένδοτο αγώνα» κατά της συνταγματικής εκτροπής. Στους δρόμους γίνονταν μεγάλες διαδηλώσεις οργανωμένες από την Ένωση Κέντρου και την αριστερή ΕΔΑ και συγκρούσεις με την αστυνομία. Σε μια τέτοια σύγκρουση σκοτώθηκε ο 25χρονος φοιτητής και στέλεχος της Αριστεράς Σωτήρης Πέτρουλας. Στις πορείες ακούγονταν έντονα αντιβασιλικά συνθήματα με κυρίαρχο το «Δε σε θέλει ο λαός, παρ' τη μάνα σου και μπρος», ενώ χιουμοριστικό σύνθημα με αναφορά στη νεογέννητη κόρη του βασιλιά ήταν το «Αλεξία, πάρε θέση».

Η κυβέρνηση Νόβα ζήτησε ψήφο εμπιστοσύνης στις 4 Αυγούστου. Κατά τη συζήτηση που προηγήθηκε στη Βουλή οι πιστοί στον Γ. Παπανδρέου βουλευτές φώναζαν και προπηλάκιζαν τους «αποστάτες», με αποτέλεσμα να επικρατήσει πανδαιμόνιο. Υπέρ ψήφισαν οι 98 βουλευτές της ΕΡΕ, οι 8 του κόμματος του Σπύρου Μαρκεζίνη και 25 αποσχισθέντες από την Ένωση Κέντρου. Αφού δεν κατάφερε να συγκεντρώσει τις απαιτούμενες 151 ψήφους, η κυβέρνηση Γεωργίου Αθανασιάδη-Νόβα κατέρρευσε.

Κυβέρνηση Τσιριμώκου

Μετά την παραίτηση Νόβα ο βασιλιάς έδωσε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Στέφανο Στεφανόπουλο. Αυτός σε συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Ενώσεως Κέντρου στις 9 Αυγούστου του 1965 δήλωσε ότι δεν επιθυμεί να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς την έγκριση του κόμματος. Σε ψηφοφορία που ακολούθησε από τους 139 παρόντες βουλευτές οι 113 ψήφισαν ότι μόνο κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου θα στήριζαν. Έτσι ο Στεφανόπουλος την άλλη μέρα κατέθεσε την εντολή στον βασιλιά χωρίς να σχηματίσει κυβέρνηση.

Στις 18 Αυγούστου εντολή σχηματισμού κυβέρνησης παίρνει ο Ηλίας Τσιριμώκος. Μαζί με τους Στεφανόπουλο, Νόβα και Κ. Μητσοτάκη προσπαθεί με πιέσεις και υποσχέσεις να βρει πολιτικούς της Ε.Κ. να αναλάβουν υπουργοί. Τελικά η κυβέρνησή του ορκίζεται δύο ημέρες αργότερα. Στο μεταξύ οι ταραχές στους δρόμους συνεχίζονται. Στις 28 Αυγούστου γίνεται ψηφοφορία για την εμπιστοσύνη της Βουλής. Η κυβέρνηση Τσιριμώκου καταψηφίζεται και αυτή με ψήφους 159 κατά - 135 υπέρ. Υπέρ ψήφισαν 98 βουλευτές της ΕΡΕ και 37 βουλευτές της Ε.Κ.

Η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Τσιριμώκο και η στήριξή του από την ΕΡΕ ήταν γεγονός απροσδόκητο για δύο λόγους. Ο ένας είναι ότι η ΕΡΕ είχε μεν στηρίξει και την κυβέρνηση Νόβα, στην περίπτωση Τσιριμώκου όμως στήριξε έναν αριστερό πολιτικό, παλαιό μέλος της ΕΔΑ, και τον οποίο ως τότε θεωρούσε μέρος του «κομμουνιστικού κινδύνου». Λίγους μήνες πριν, όταν ο Γ. Παπανδρέου τον είχε κάνει υπουργό τον Ιανουάριο του 1965, η ΕΡΕ και κάποιοι βουλευτές του κόμματος των Προοδευτικών είχαν επιτεθεί με σφοδρότητα εναντίον του πρωθυπουργού που είχε περιλάβει στην κυβέρνησή του ένα πρώην μέλος της «κυβέρνησης του Βουνού» (ΠΕΕΑ), ενώ οι δεξιές εφημερίδες έκαναν λόγο για «νομιμοποίηση του ΚΚΕ» και «υποδούλωση στην ΕΔΑ». Εννιά μήνες αργότερα οι ίδιοι του έδωσαν ψήφο εμπιστοσύνης ως πρωθυπουργού.

Ο δεύτερος είναι η αντιφατική συμπεριφορά του ίδιου του Τσιριμώκου. Μετά την παραίτηση Γ. Παπανδρέου είχε πάει ως αντιπρόσωπός του στη Θεσσαλονίκη και σε μεγάλη συγκέντρωση στις 28 Ιουλίου είχε καταγγείλει τη συμπεριφορά του βασιλιά και τον σχηματισμό κυβέρνησης από τον Νόβα ως «καταρράκωση του δημοσίου βίου» και απόπειρα επαναφοράς της ΕΡΕ στην κυβέρνηση παρά το γεγονός ότι ο λαός την είχε καταψηφίσει. Τρεις εβδομάδες αργότερα όμως δέχθηκε ο ίδιος να σχηματίσει κυβέρνηση παρά την αντίθεση του Γ. Παπανδρέου και με τη στήριξη της ΕΡΕ.

Κυβέρνηση Στεφανόπουλου


Μετά από πολλές διαβουλεύσεις του βασιλιά με τους πολιτικούς αρχηγούς και ενώ ο Γ. Παπανδρέου επέμενε ότι η μόνη λύση ήταν ο διορισμός υπηρεσιακής κυβέρνησης και η διεξαγωγή εκλογών, τελικά ορκίστηκε πρωθυπουργός στις 17 Σεπτεμβρίου 1965 ο Στέφανος Στεφανόπουλος, έχοντας ήδη εξασφαλίσει τη στήριξη της ΕΡΕ, του Κομματος των Προοδευτικών του Σπυρίδωνος Μαρκεζίνη και ορισμένων βουλευτών της Ε.Κ. Χαρακτηριστικό είναι ότι ορισμένοι υπουργοί αποφάσισαν τελευταία στιγμή να ενδώσουν στις πιέσεις για συμμετοχή στην κυβέρνηση και από φόβο μήπως αλλάξουν γνώμη τους όρκισαν βιαστικά, άλλους αξύριστους και άλλους με τα καθημερινά τους ρούχα. Στην κυβέρνηση μετέχουν οι Τσιριμώκος και Νόβας ως αντιπρόεδροι και ο Μητσοτάκης ως υπουργός Συντονισμού και Οικονομικών.

Όταν η νέα κυβέρνηση παρουσιάστηκε στη Βουλή στις 22 Σεπτεμβρίου, στην κοινοβουλευτική ομάδα της Ε.Κ. είχαν απομείνει από τους αρχικούς 171 μόνο 126 βουλευτές. Τελικά η κυβέρνηση Στεφανόπουλου έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης στις 24 Σεπτεμβρίου με 152 ψήφους υπέρ και 148 κατά.

Οι περισσότεροι «αποστάτες» βουλευτές θα ιδρύσουν δικό τους κόμμα, το «Φιλελεύθερον Δημοκρατικόν Κέντρον» (ΦΙΔΗΚ) τον Δεκέμβριο του 1965 με αρχηγό τον Στεφανόπουλο.

Η κυβέρνηση Στεφανόπουλου θα παραμείνει στην εξουσία ως την 21η Δεκεμβρίου 1966, οπότε και θα ανατραπεί ύστερα από συμφωνία του βασιλιά, του αρχηγού της ΕΡΕ Π. Κανελλόπουλου και του αρχηγού της Ε.Κ. Γ. Παπανδρέου για διορισμό υπηρεσιακής κυβέρνησης και διεξαγωγή εκλογών.


Τα αίτια της κρίσης

Τα αληθινά αίτια της κρίσης είναι αρκετά και δεν έχουν ξεκαθαριστεί ακόμα πλήρως. Αφορμή για την άρνηση του βασιλιά να επιτρέψει στον Γ. Παπανδρέου να αναλάβει το υπουργείο Εθνικής Αμύνης ήταν η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, η οποία είχε τότε ξεσπάσει και στην οποία φερόταν να εμπλέκεται ο γιος του, Ανδρέας Παπανδρέου. Επρόκειτο για μια μυστική οργάνωση αξιωματικών, οι οποίοι κατηγορούνταν ότι ήθελαν να ανατρέψουν τους «εθνικόφρονες» συναδέλφους τους και να αλληλοπροωθηθούν σε καίριες θέσεις του στρατεύματος. Ούτε από τις ανακρίσεις ούτε από αλλού προέκυψαν ιδιαίτερα επιβαρυντικά στοιχεία ούτε για την επικινδυνότητα της ομάδας ούτε για την ανάμιξη του ίδιου τον Ανδρέα Παπανδρέου, αρκετοί όμως (κυρίως η αντιπολίτευση της ΕΡΕ) θεώρησαν ότι για όσο διαρκούν οι ανακρίσεις θα έπρεπε να τοποθετηθεί υπουργός Άμυνας πρόσωπο αμερόληπτο και ευρύτερης αποδοχής.

Ως κύρια αιτία φέρεται η επιθυμία του βασιλιά Κωνσταντίνου και της μητέρας του Φρειδερίκης να ελέγχουν πλήρως το στράτευμα[1]. Άλλωστε για τον ίδιο λόγο είχαν συγκρουστεί τα ανάκτορα στο παρελθόν και με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Ο Π. Γαρουφαλιάς ήταν πρόσωπο εμπιστοσύνης τους και ήθελαν να έχουν λόγο στο ποιος θα τον αντικαταστήσει. Ο Γ. Παπανδρέου είχε αποδεχθεί στο παρελθόν την αξίωση αυτή μη θέλοντας να συγκρουστεί μετωπικά με τα ανάκτορα και ως τότε είχε φανεί υποχωρητικός στις απαιτήσεις τους. Τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή είδε όμως ότι υπονομευόταν από τον Γαρουφαλιά και θεώρησε ότι, αν δικαιούται να είναι πρωθυπουργός, τότε δικαιούται να είναι και υπουργός Αμύνης. Από την αντίδραση του βασιλιά και τις οξύτατες επιστολές του φάνηκε ότι τα ανάκτορα δεν ήταν διατεθειμένα να χάσουν τον έλεγχο του στρατού, δε δίστασαν μάλιστα να δημιουργήσουν και μείζονα κρίση με βαρύτατες συνέπειες για τον σκοπό αυτόν.

Ως επιπλέον αιτία έχει προβληθεί ότι τα ανάκτορα επιδίωκαν τη διάσπαση της Ενώσεως Κέντρου. Παραστρατιωτικά κέντρα στον στρατό και στην ΚΥΠ παρουσίαζαν (για δικούς τους σκοπούς) ψευδείς εκθέσεις για έξαρση του κομμουνισμού στην ύπαιθρο και οι σύμβουλοι των ανακτόρων δυσπιστούσαν προς την Ε.Κ., η οποία ακολουθούσε μια λιγότερο αντικομμουνιστική πολιτική από την ΕΡΕ. Η διάσπαση αυτή πέτυχε με την ανάθεση της πρωθυπουργίας σε σημαίνοντα στελέχη της Ε.Κ. μετά τον παραγκωνισμό του Γ. Παπανδρέου και με την εξώθηση πολλών βουλευτών να στηρίξουν και να συμμετάσχουν στις κυβερνήσεις των «αποστατών».

Μια ακόμη αιτία ενδέχεται να είναι η άνοδος της δημοτικότητας του Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Α. Παπανδρέου είχε αναλάβει για πρώτη φορά υπουργός το 1964 και εξέφραζε θέσεις που τον έκαναν δημοφιλή. Κύρια θέση του ήταν η ανεξαρτητοποίηση της εξωτερικής πολιτικής από την πολιτική των ΗΠΑ και των λοιπών δυτικών συμμάχων και ο περιορισμός της επιρροής τους στην Ελλάδα. Είναι πιθανό βλέποντας τη δημοτικότητά του να ανεβαίνει στελέχη τόσο του εσωτερικού (επίδοξοι διάδοχοι του Γ. Παπανδρέου που ένιωθαν να απειλούνται τα σχέδιά τους, όπως ο Κ. Μητσοτάκης) όσο και του εξωτερικού (Αμερικανοί αξιωματούχοι) να επιθυμούσαν με την κρίση αυτή να ανακόψουν την πορεία του. Ο Α. Παπανδρέου είχε διαφοροποιηθεί κατ'επανάληψιν από τις μετριοπαθείς θέσεις του πατέρα του απέναντι στους Αμερικανούς και στο παλάτι, γεγονός που είχει ανησυχήσει τους πρώτους. Πίστευαν ότι παρέσυρε τον πατέρα του σε συγκρούσεις με τον στρατό και το παλάτι για να προωθήσει προσωπικές του φιλοδοξίες. Κατά τη διάρκεια των ταραχών που ακολούθησαν την αποπομπή του Γ. Παπανδρέου από την πρωθυπουργία οι Αμερικανοί διπλωμάτες εκτιμούσαν ότι ο Α. Παπανδρέου είχε έλθει σε συνεννόηση με την αριστερή ΕΔΑ, κάτι που ανησυχούσε ιδιαίτερα το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών[5]. Εξάλλου ο Κ. Μητσοτάκης είχε ενεργό ρόλο στις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις για τον σχηματισμό και τη στήριξη των κυβερνήσεων των «αποστατών», στον οποίο ενισχυόταν και από τον φίλο του εκδότη της «Ελευθερίας», της μεγαλύτερης κεντρώας εφημερίδας της εποχής, Πάνο Κόκκα. Σε συζητήσεις με αμερικανούς διπλωμάτες λίγο πριν τα γεγονότα του Ιουλίου ο Κ. Μητσοτάκης είχε εκφράσει την άποψη ότι ο Α. Παπανδρέου ήταν η κύρια πηγή των προβλημάτων της Ε.Κ. και ότι θα έπρεπε να απομακρυνθεί τόσο από την κυβέρνηση όσο και από την Ελλάδα.

Τα ηγετικά στελέχη των κυβερνήσεων της «αποστασίας» υποστήριξαν ότι κίνητρό τους ήταν η διατήρηση της πολιτειακής ομαλότητας και η αποτροπή κινδύνου πραξικοπήματος. Αποχωρώντας από την Ε.Κ. ο Τσιριμώκος είχε κατηγορήσει τον Γ. Παπανδρέου ότι είχε ταυτίσει τη δημοκρατία με τον εαυτό του, ενώ πριν ακόμη λάβει διαστάσεις η κρίση τόσο αυτός όσο και ο Κ. Μητσοτάκης είχαν προσπαθήσει μάταια να πείσουν τον Γ. Παπανδρέου να υποχωρήσει στις αξιώσεις των ανακτόρων και να μην παραιτηθεί.

Οι συνέπειες της κρίσης

Η πρώτη συνέπεια της «αποστασίας» ήταν η πολιτική αστάθεια που δημιουργήθηκε. Το μεγαλύτερο κόμμα, η Ένωσις Κέντρου, διασπάστηκε και βασικά στελέχη της αποχώρησαν. Έτσι το κόμμα που στις εκλογές του 1964 είχε λάβει 52% των ψήφων βρέθηκε στην αντιπολίτευση, ενώ η κυβέρνηση ήταν πλέον ουσιαστικά όργανο του βασιλιά. Με τον τρόπο αυτόν παραβιάστηκε η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας.

Η πιο σημαντική συνέπεια όμως ήταν η απαξίωση της πολιτικής και των πολιτικών και η εξουδετέρωση της άμυνας του συστήματος απέναντι σε πολιτειακές εκτροπές. Αυτή η απαξίωση και η άμβλυνση των μηχανισμών άμυνας εξέθρεψαν και επέτρεψαν το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967. Αφ'ενός για να πειστούν οι βουλευτές της Ε.Κ. να αποχωρήσουν χρησιμοποιήθηκαν ταπεινά δολώματα. Προσφέρθηκαν υπουργικοί θώκοι σε πολιτικούς ήσσονος σημασίας για να στηρίξουν τις κυβερνήσεις, έτσι ώστε δημιουργήθηκε η εντύπωση πως όποιος βουλευτής αποχωρούσε από την Ε.Κ. λάμβανε αυτόματα και υπουργείο. Παράλληλα υπήρξαν και καταγγελίες για χρηματισμό και εξαγορά ψήφων. O Παν. Κανελλόπουλος, αρχηγός της ΕΡΕ, που είχε στηρίξει την Αποστασία και τις βασιλικές επιλογές, σε υπόμνημά του προς τον Κωνσταντίνο τον Ιανουάριο 1966, σχολιάζοντας την στάση των αποστατών της ΕΚ, σημείωσε ότι εκ των υστέρων πληροφορήθηκε ορισμένες λεπτομέρειες της κρίσης:

«Το χειρότερον ... είναι ότι η απόσπασις των αναγκαίων βουλευτών... έγινε με εξαγοράν συνειδήσεων... με τον υπουργικόν θώκον ή και με άλλα ακατονόμαστα μέσα ...».

Συνέπεια αυτού ήταν η μείωση της εμπιστοσύνης του κόσμου στη δημοκρατία, αφού έβλεπε ότι οι πολιτικοί ήταν διατεθειμένοι να αλλάζουν γνώμη και στρατόπεδο εν μιά νυκτί προκειμένου να εξασφαλίσουν υλικά ανταλλάγματα.

Αφ' ετέρου με την επιμονή του βασιλιά να ελέγχει το στράτευμα και με την αναταραχή που δημιουργήθηκε λόγω αυτής τελικά αφέθηκαν να δρουν ανεξέλεγκτα οι παραστρατιωτικές ομάδες με κυριότερη αυτήν του τότε αντισυνταγματάρχη Παπαδόπουλου, κατοπινού δικτάτορα. Οι πολιτικοί όλων των παρατάξεων αλλά και τα ανάκτορα φέρθηκαν κοντόφθαλμα και στάθηκαν ανίκανοι να προβλέψουν τους κινδύνους από αυτήν την πολιτειακή κρίση. Μόνος ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΕΔΑ Ηλίας Ηλιού είχε προειδοποιήσει κατ' επανάληψιν από το βήμα της Βουλής για την επικινδυνότητα της κατάστασης, για «απαρχή εφαρμογής σχεδίου προς προπαρασκευήν του εδάφους δι' ανωμάλους λύσεις»και είχε διερωτηθεί με αφορμή το «Σαμποτάζ του Έβρου», που οργανώθηκε τον Ιούνιο του 1965 ως προβοκάτσια εις βάρος των κομμουνιστών από τον Παπαδόπουλο, «πώς ... είναι δυνατόν ... να ξαναεγκαθιδρυθεί το βασίλειον του φόβου εις αυτόν τον τόπον επί τη βάσει οιασδήποτε αυθαιρέτου, κακοβούλου ενεργείας οιουδήποτε κ. Παπαδοπούλου;».


2. ΥΠΟΘΕΣΗ ΑΣΠΙΔΑ


Η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ («Αξιωματικοί Σώσατε Πατρίδα, Ιδανικά, Δημοκρατίαν, Αξιοκρατίαν») ήταν πολιτικοστρατιωτικό σκάνδαλο που ξέσπασε στην Ελλάδα στα μέσα Μαΐου του 1965 και ήταν η αφορμή για την αποστασία του 1965.

Στις 12 Μαΐου του 1965 ο Στρατιωτικός Διοικητής των ελληνικών δυνάμεων Κύπρου Στρατηγός Γρίβας έστειλε έκθεση στον Έλληνα υπουργό Άμυνας Πέτρο Γαρουφαλιά αναφέροντάς του ότι έγινε κίνηση ίδρυσης οργάνωσης με την επωνυμία «ΑΣΠΙΔΑ» από ομάδα αξιωματικών και ότι υπήρχε κίνδυνος ανατροπής του τότε καθεστώτος. Είχε μάλιστα αναφερθεί τότε, ότι αρχηγός και υποκινητής την κίνησης αυτής ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου. Το υπουργείο ανέθεσε στον αντιστράτηγο Σίμο να μεταβεί στην Κύπρο και να διεξαγάγει ανακρίσεις για το ζήτημα. Ο αντιστράτηγος ερευνά τα στοιχεία, εξετάζει 93 μάρτυρες και αποφαίνεται:

«Απεδείχθη πράγματι ότι εγένετο κίνησις ιδρύσεως οργανώσεως υπό την επωνυμίαν «ΑΣΠΙΔΑ» υπό ομάδος αξιωματικών με τον ιδιοτελή σκοπόν την εξυπηρέτησιν ατομικών συμφερόντων αυτών και των μελών της οργανώσεως δια της προωθήσεως μεμυημένων αξιωματικών εις επικαίρους και σημαινούσας θέσεις ή και τινα άλλον απώτερον, όστις ούτε απεδείχθη εκ της εξετάσεως ούτε διεφάνη... Δεν απεδείχθη ότι η κίνησις αύτη είχε πολιτικάς επιδιώξεις ή σύνδεσμον τινά με πολιτικά πρόσωπα».


Ο Γεώργιος Παπανδρέου με τον Γεώργιο Γρίβα, ύστερα από συνάντηση
που είχαν στο Καστρί. Δεξιά του Γρίβα ο Πέτρος Γαρουφαλιάς και αριστερά
του Παπανδρέου ο Σταύρος Κωστόπουλος



Προτείνει την απόταξη τεσσάρων λοχαγών και τον πειθαρχικό έλεγχο άλλων έξι λοχαγών και υπολοχαγών.

Ο Βασιλιάς μη αποδεχόμενος το πόρισμα Σίμου και μετά από παρέμβαση του τότε υπουργού Εθνικής άμυνας Γαρουφαλιά, ζητά από τον πρωθυπουργό της χώρας Γ. Παπανδρέου να παραπέμψει την υπόθεση «ΑΣΠΙΔΑ» στο Στρατοδικείο. Υπακούει στη βασιλική εντολή και για λόγους ισορροπίας παραπέμπει και την υπόθεση «Περικλής» που αφορούσε την ανάμειξη του Στρατού στις εκλογές του 1961.

Ταυτοχρόνως σχεδόν, προτείνει τον Ανδρέα Παπανδρέου ως Υπουργό Άμυνας, και προκαλεί σύγκρουση με το Βασιλιά που οδηγεί στα Ιουλιανά. Δεν προέκυψαν ποτέ στοιχεία εναντίον πολιτικών προσώπων από την υπόθεση «ΑΣΠΙΔΑ» και ο αριθμός των αξιωματικών που φέρεται να συμμετείχαν ήταν περιορισμένος. Φαίνεται ότι όντως υπήρξε η οργάνωση αυτή, αποτελούνταν όμως μάλλον από χαμηλόβαθμους αξιωματικούς και δεν ήταν επικίνδυνη ούτε για το στράτευμα ούτε για το πολίτευμα. Ενδέχεται να ήταν απάντηση στις οργανώσεις ακροδεξιών που υπήρχαν τότε και δρούσαν ανενόχλητες και οι οποίες αποδείχτηκαν πολύ πιο επικίνδυνες για τη δημοκρατία.

Στιγμιότυπο από τη δίκη της υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ

Η δίκη της υποθέσεως «ΑΣΠΙΔΑ» ξεκίνησε το 1966 και από τις 30 Ιανουαρίου 1967 διεξαγόταν κεκλεισμένων των θυρών. Συνήγορος υπεράσπισης στη δίκη ήταν ο Νικηφόρος Μανδηλαράς.

Λόγω της ανάμειξής του στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ ως συνηγόρου υπεράσπισης και της πολιτικής του δράσης, ο Νικηφόρος Μανδηλαράς κινδύνευε μετά την επιβολή της δικτατορίας. Έτσι στις 17 Μαΐου του 1967 επιβιβάστηκε κρυφά στο πλοίο VITA-R με σκοπό να διαφύγει στην Κύπρο. Πέντε ημέρες αργότερα όμως λιμενικοί βρήκαν το πτώμα του στην παραλία Γενναδίου της Ρόδου.

Κατά την εκδοχή των αρχών, ο καπετάνιος του πλοίου Πέτρος Πόταγας έριξε τον Μανδηλαρά στη θάλασσα με ένα σωσίβιο προκειμένου ο τελευταίος να κολυμπήσει ως την ακτή και να αποφύγει τη σύλληψη. Όμως ο δικηγόρος πηδώντας από το πλοίο, τραυματίστηκε στο κεφάλι και στη συνέχεια πνίγηκε και το πτώμα του ξεβράστηκε στην ακτή.



Νικηφόρος Μανδηλαράς


Υποστηρίζεται ωστόσο με βάση στοιχεία που υπάρχουν ότι ο Νικηφόρος Μανδηλαράς πρέπει να βγήκε στην ακτή όπου συνελήφθη και δολοφονήθηκε. Πρώτον ο Μανδήλαρας με τη σωματική διάπλαση που είχε ήταν απίθανο να τραυματιστεί πηδώντας από το πλοίο και να μην καταφέρει να κολυμπήσει μέχρι τη στεριά. Επίσης από φωτογραφίες του νεκρού Μανδηλαρά φαίνεται πως είχε δεχτεί χτυπήματα στο κεφάλι και είχε μια τρύπα στο στήθος. Ακόμα όταν βρέθηκε το πτώμα του έτρεχε αίμα από το αυτί του, κάτι που δε θα μπορούσε να συμβεί αν είχε πνιγεί. Η δε έκθεση των γιατρών που εξέτασαν τη σορό του δεν υπεβλήθη άμεσα αλλά αφού έφτασε από το εξωτερικό, λίγες μέρες αργότερα, ο ιατροδικαστής Καψάσκης.

Επιπλέον υπάρχει η μαρτυρία του Ροδίτη δικηγόρου Γιώργου Χιωτάκη, φίλου του Μανδηλαρά, δημάρχου Ρόδου το 1964 και πολιτευτή της Ένωσης Κέντρου, σύμφωνα με την οποία στις 18 Μαΐου τον πλησίασε μέσα στο δικαστικό μέγαρο ένας χωρικός και του είπε πως μεταφέρει μήνυμα του Μανδηλαρά που κρύβεται στην παραλία της Λάρδου. Ο Χιωτάκης με τον ίδιο χωρικό έστειλε μήνυμα στον Μανδηλαρά ζητώντας του να ορίσει τόπο συνάντησης, καθώς όμως δεν έλαβε απάντηση αποφάσισε την επομένη να ψάξει να τον βρει μόνος του. Στη διαδρομή με το αυτοκίνητο τον παρακολουθούσαν άνδρες της ασφάλειας και έμαθε ότι οι αρχές αναζητούσαν ένα δραπέτη. Δύο μέρες αργότερα ο Χιωτάκης έμαθε από τις εφημερίδες ότι ξεβράστηκε το πτώμα ενός αγνώστου άνδρα στην παραλία Γενναδίου.

Στη δίκη που ακολούθησε ο καπετάνιος Πέτρος Πόταγας καταδικάστηκε σε δώδεκα μήνες φυλάκιση για ανθρωποκτονία εξ αμελείας. Αργότερα ο Πόταγας έφυγε οικογενειακώς για την Νότια Αφρική όπου σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα. Παρ' όλες τις προσπάθειες που έγιναν μετά την πτώση τις δικτατορίας για να γίνει αναψηλάφηση της υπόθεσης δεν κατέστη δυνατή η επανάληψη της δίκης.



14 Νοέμβρη 1966  Η ΔΙΚΗ


Στις 14 Νοέμβρη 1966 αρχίζει στην αίθουσα του Πρωτοδικείου Αθηνών, στο Μέγαρο «Αρσακείου», η δίκη του ΑΣΠΙΔΑ. Η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής της χώρας από το 1965 ως την εκδήλωση του στρατιωτικοφασιστικού πραξικοπήματος την 21η Απρίλη του 1967. Σύμφωνα με το δικαστικό βούλευμα του Δικαστικού Συμβουλίου, που εκδόθηκε την 1η Οκτώβρη 1966: παραπέμπονται 29 αξιωματικοί, οι περισσότεροι «επί ενώσει προς στάσιν» και επί «συνωμοσία προς εκτέλεσιν πράξεως εσχάτης προδοσίας». Σύμφωνα με το βούλευμα, στη στρατιωτική οργάνωση ΑΣΠΙΔΑ συμμετείχαν κυρίως αξιωματικοί φιλικά προσκείμενοι στην Ενωση Κέντρου (ΕΚ) και ειδικότερα στον Ανδρέα Παπανδρέου. Η ηγεσία της ΕΚ καταγγέλλει την υπόθεση σαν σκευωρία με τη συμμετοχή κυρίως των Ανακτόρων, με σκοπό τον απόλυτο έλεγχο του στρατεύματος.

Τα όσα ακούστηκαν κατά τη διάρκεια της δίκης, όσα αποκαλύφθηκαν από τις εφημερίδες της εποχής και κυρίως όσα ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια και μετά τη στρατιωτικοφασιστική δικτατορία, η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ ήταν μέρος του σχεδίου για την οργάνωση πραξικοπήματος. Ενός πραξικοπήματος που γνώριζαν ήδη οι αμερικανικές υπηρεσίες και ενθάρρυναν την πραγματοποίησή του. Με τη δίκη για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ οι οργανωτές του πραξικοπήματος έστρεφαν το ενδιαφέρον μακριά από τις κινήσεις τους, έβγαζαν «εκτός μάχης» κάποιους αξιωματικούς που πιθανόν θα αντιστέκονταν και αποκαθιστούσαν τον πλήρη έλεγχο στο στρατό μέσω και της οργάνωσης ΙΔΕΑ.

Οπως έγινε γνωστό, τρεις μέρες μετά την έκδοση του βουλεύματος, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος αποδέχτηκε την εισήγηση του απόστρατου πτεράρχου Πέτρου Μητσάκου και έδωσε εντολή στους στρατηγούς για το σχεδιασμό πραξικοπήματος. Αυτό αναφέρεται στα αρχεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Κατά τις ίδιες πηγές, στις αρχές Νοέμβρη ο αρχηγός ΓΕΣ στρατηγός Σπαντιδάκης, ενημέρωσε τους Αμερικανούς ότι έχει αναθέσει σε έμπιστους αξιωματικούς συγκεκριμένα καθήκοντα για την προετοιμασία σχεδίου κατάληψης της εξουσίας, με την έγκριση του βασιλιά, υπό την ονομασία «Ιέραξ 2», κατά τα πρότυπα του ΝΑΤΟικού σχεδίου «Προμηθεύς». Παράλληλα, και χωριστά κινείται και η συνωμοτική ομάδα των συνταγματαρχών του Παπαδόπουλου.


Σχέδιο «Περικλής»

Σχέδιο με τον τίτλο «Άσκησις Περικλής», το οποίο εφαρμόστηκε από το Στρατό στις εκλογές του 1961. Το σχέδιο αρχικά, είχε καταρτισθεί από την Κ.Υ.Π. το 1955 για να αναθεωρηθεί το 1959 από τον αρχηγό της στρατηγό Νάτσινα. Το σχέδιο «Περικλής» ήταν ενέργεια στο πλαίσιο εκστρατείας που είχαν αρχίσει οι Ελληνικές και ξένες μυστικές υπηρεσίες η οποία περιλάμβανε άμεση παρέμβαση του στρατού και της αστυνομίας στα τότε πολιτικά πράγματα της χώρας με την χρήση «διαφωτιστικού υλικού» και την ίδρυση οργανώσεων από «εθνικόφρονες πολίτες» με σκοπό τον περιορισμό του ποσοστού της Ε.Δ.Α. η οποία είχε καταφέρει να αναδειχθεί αξιωματική αντιπολίτευση στις εκλογές του 1958.

Ανάλογο σχέδιο είχε καταρτίσει και ο διευθυντής της υπηρεσίας Πληροφοριών, στρατηγός Ν. Γωγούσης. Σε μια σύσκεψη, στην οποία μετείχαν οι στρατηγοί Α. Νάτσινας, Β. Καρδαμάκης, Ν. Γωγούσης, Αθ. Φροντιστής και ο αρχηγός της αστυνομίας Θ. Ρακιντζής, αποφασίστηκαν οι λεπτομέρειες της εφαρμογής του σχεδίου. Πίσω απ' αυτούς βρίσκονταν κι άλλοι αξιωματικοί που είχαν ενημερωθεί σχετικά. Ανάμεσά τους και ο αργότερα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος.

Το σχέδιο καταγγέλθηκε δημοσίως στη Βουλή από τον Γεώργιο Παπανδρέου ως πρωθυπουργό αργότερα, στις 23 Φεβρουαρίου 1965 και πρακτικά της συνεδρίασης της «Συντονιστικής Επιτροπής» στις 11 και 12 Αυγούστου 1961 δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες της εποχής. Οι αντιδράσεις αυτές οδήγησαν στην καλύτερη δυνατή λύση για την πραγματική ενημέρωση των πολιτών, δόθηκε εντολή να επιτρέπεται στους αριστερούς που το επιθυμούν, να πηγαίνουν στις χώρες που θεωρούσαν πρότυπα και να σχηματίζουν ιδία γνώμη. Εκείνοι επιστρέφοντας μετέφεραν τις εμπειρίες και τις παρατηρήσεις τους στους συντρόφους τους, για την κατάσταση στις χώρες αυτές και έτσι δεν χρειάστηκε ποτέ να μπει σε εφαρμογή το σχέδιο Περικλής, αφού οι ίδιοι οι έλληνες της αριστεράς, βοήθησαν περισσότερο στην αντικειμενική ενημέρωση της κοινής γνώμης κάνοντας συγκρίσεις και ενημερώνοντας, ότι η ζωή στην Ελλάδα ήταν καλή, αυτή η κατανόηση από την μία πλευρά και η ειλικρίνεια και η αντικειμενικότητα από την άλλη πλευρά, φαίνεται ήταν από τα πρώτα βήματα της εθνικής συμφιλίωσης. Ο πρωθυπουργός της επίμαχης περιόδου Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής παραδέχθηκε την ύπαρξη του σχεδίου, αρνήθηκε όμως ότι προοριζόταν να εφαρμοστεί σε εκλογές, παρά μόνο σε περίπτωση εξωτερικού ή εσωτερικού κινδύνου.




Το χρονικό του βασιλικού πραξικοπήματος
 
15 Ιουλίου 1965, Ηρώδου Αττικού



Ανάκτορα Ηρώδου Αττικού, ώρα 7 το βράδυ, 15 Ιουλίου 1965. Ο καλοκαιρινός ήλιος δεν είχε ακόμη δύσει, αλλά μαύρο σκοτάδι είχε πλακώσει το 53% των Ελλήνων, που είχαν εκλέξει τον Φεβρουάριο του 1963 ως πρωθυπουργό της χώρας τον «Γέρο της Δημοκρατίας», τον λαοφιλή ηγέτη Γεώργιο Παπανδρέου.

Στις 7 ακριβώς ο Γεώργιος Παπανδρέου ανέβαινε με αργά βήματα και φανερά καταβεβλημένος τις σκάλες των Ανακτόρων για την κρίσιμη συνάντηση με τον βασιλιά - τέως πλέον - Κωνσταντίνο. Ολα ήταν προδιαγεγραμμένα και καλά σχεδιασμένα. Ο Κωνσταντίνος είχε καλέσει στο γραφείο του τον συνταγματικό σύμβουλό του καθηγητή Χρ. Σγουρίτσα! Ηθελε να τηρήσει τα συνταγματικά προσχήματα για το αποφασισμένο «βασιλικό πραξικόπημα»...

Την προηγουμένη ο «πιστός φίλος» του Παπανδρέου Πέτρος Γαρουφαλιάς, υπουργός Εθνικής Αμυνας, και ο αρχηγός του ΓΕΣ στρατηγός Γεννηματάς είχαν «ψήσει» τον νεαρό μονάρχη ότι ο Παπανδρέου ετοίμαζε πραξικόπημα για να τον εκθρονίσει! Για να γίνουν πιστευτοί και να προσφέρουν την επιβεβλημένη εκδούλευση είχαν δώσει διαταγές για μετακινήσεις στρατιωτικών μονάδων από την επαρχία στην Αθήνα!..

Το κρίσιμο δεκάλεπτο


Απειρος και αφελής ο Κωνσταντίνος, αλλά καλά δασκαλεμένος και εντέχνως ντοπαρισμένος, υποδέχεται τον πρωθυπουργό του 53% ως τον άνθρωπο που σχεδιάζει την εκθρόνισή του!.. Δέκα λεπτά διαρκεί η συζήτηση, η οποία θα αλλάξει την πολιτική πορεία της χώρας. Ο Παπανδρέου, επικαλούμενος το συνταγματικό δικαίωμα να επιλέγει και να διορίζει τους υπουργούς της κυβέρνησης, επιμένει να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο Αμυνας σε αντικατάσταση του Γαρουφαλιά. Ο Κωνσταντίνος αρνείται να υπογράψει το σχετικό διάταγμα. Δεν δίνει και πολλές εξηγήσεις. Ακολουθεί ο εξής διάλογος:

Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Μεγαλειότατε, αύριο θα σας υποβάλω εγγράφως την παραίτησίν μου.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Ακουσα τα περί παραιτήσεως και τα λαμβάνω υπ' όψιν μου.

Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Αντιλαμβάνομαι τον λόγον διά τον οποίον επείγεσθε διά την παραίτησιν.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ: Είναι δεδομένη η παραίτησις.

Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Καταλαβαίνω τι έχετε κατά νουν, Μεγαλειότατε. Εμείς οι δημοσιογράφοι, που περιμέναμε έξω από τα Ανάκτορα, δεν γνωρίζαμε τι είχε κατά νου ο Κωνσταντίνος ούτε τι είχε υποψιασθεί ο Παπανδρέου. Οταν όμως εθεάθη ο τότε Πρόεδρος της Βουλής Γεώργιος Νόβας να διασχίζει τη λεωφόρο Βασιλέως Γεωργίου με κατεύθυνση τη Βουλή φορώντας επίσημο ένδυμα, το σενάριο είχε αποκαλυφθεί.

Από το ραδιόφωνο

Ο Γ. Παπανδρέου, με ολοφάνερη τη θλίψη στο πρόσωπό του, αναχώρησε για το Καστρί. Δεν είχε ακόμη φθάσει στη «Γαλήνη» - το όνομα της κατοικίας του στο Καστρί -, στην οποία κάθε άλλο παρά γαλήνη επικρατούσε, και ο Νόβας ανέβαινε με άνεση τις σκάλες των Ανακτόρων. Ορκίζεται ο πρώτος πρωθυπουργός της «αποστασίας», με πρώτους υπουργούς τους Στ. Κωστόπουλο και Ιωάννη Τούμπα (Αμυνας).

Στις 8 το βράδυ κυκλοφορούν τα έκτακτα παραρτήματα των εφημερίδων, ενώ από τα ραδιόφωνα το πανελλήνιο επληροφορείτο τις δραματικές εξελίξεις. Την παγωμάρα ακολούθησαν μεγάλες συγκεντρώσεις πολιτών στην Αθήνα και σε όλες τις πόλεις της χώρας. Το Καστρί περικυκλώθηκε από νεολαίους της Ενωσης Κέντρου.

Εχουν περάσει τα μεσάνυχτα και πλήθη κόσμου είναι ακόμη στις πλατείες και στους δρόμους. Από τις 10 το βράδυ άρχισε να μεταδίδεται από τα ραδιόφωνα το διάγγελμα του δοτού πρωθυπουργού.

«Αδόκητος εξέλιξις της πολιτικής καταστάσεως ωδήγησεν εις διάστασιν τον κ. Παπανδρέου προς το Στέμμα. Απέβησαν δυστυχώς άκαρποι οι εκκλήσεις και του βασιλέως και όλων ημών όπως αποφευχθή κρίσις. Κατόπιν τούτου, ο βασιλεύς μού έδωσεν εντολήν σχηματισμού νέας κυβερνήσεως εκ της Ενώσεως Κέντρου. H επιλογή μου σκοπόν έχει να υπογραμμίση την σταθεράν απόφασιν του ανωτάτου άρχοντος όπως συνεργασθή αρμονικώς με την πλειοψηφίαν της Βουλής και όπως σεβασθή εν παντί και το πνεύμα και το γράμμα του πολιτεύματος»!

Ακολουθεί το δραματικό μήνυμα του Γεωργίου Παπανδρέου:

«Συνετελέσθη σήμερον η παραβίασις του πολιτεύματος. H κυβέρνησις του λαού εξηναγκάσθη εις παραίτησιν. Και εκλήθη να κυβερνήση μια ομάς προδοτών της Ενώσεως Κέντρου. Αλλά δεν συνέβη μόνον παραβίασις του πολιτεύματος. Συνέβη επίσης και διακωμώδησις. Ο τρόπος της καταλήψεως της αρχής από την κυβέρνησιν των ανδρεικέλων έχει προσλάβει τον χαρακτήρα φαιδρού πραξικοπήματος. Εις τα ανάκτορα ενήδρευε ο ακατονόμαστος πρόεδρος, για να ορκισθή αμέσως μετά την αναχώρησίν μου. Και ωρκίσθη χωρίς την ιδικήν μου παρουσίαν, κατά παράβασιν της κοινοβουλευτικής τάξεως. Και οι νέοι υπουργοί του βασιλέως ανέλαβον χωρίς την παρουσίαν των υπουργών του λαού. Καταγγέλλω προς τον δημοκρατικόν κόσμον της χώρας την ομάδα των προδοτών και τον καλώ εις πάνδημον ειρηνικήν εκδήλωσιν εναντίον της προδοσίας. Και του παρέχω την διαβεβαίωσιν ότι θα επανέλθωμεν, διότι εμείς εκφράζομεν την θέλησιν του κυριάρχου λαού. Αρχίζει από σήμερον νέος ανένδοτος αγών υπέρ της Δημοκρατίας».

H εμπιστοσύνη


Η επιλογή του Γ. Νόβα δεν ήταν έμπνευση της τελευταίας στιγμής. Το σενάριο είχε σχεδιασθεί από το τέλος Ιουνίου, όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου ανακοινώνει στο «Μικρό Υπουργικό Συμβούλιο» την απόφασή του να προχωρήσει σε αντικατάσταση του αρχηγού ΓΕΣ Γεννηματά. Ο «πιστός φίλος» Πέτρος Γαρουφαλιάς σπεύδει να ενημερώσει τον βασιλιά. Ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου, υφυπουργός Αμυνας, είχε πολλές φορές προειδοποιήσει τον Παπανδρέου για τον υπονομευτικό ρόλο του Γαρουφαλιά.

Κάποιες φορές τόλμησα να ρωτήσω τον Γέρο, γιατί συνεχίζει να εμπιστεύεται τον Γαρουφαλιά. Το πρόσωπό του έπαιρνε μια θλιμμένη όψη και περιοριζόταν στην αποστροφή: «Αφησέ το τώρα, παιδί μου». Από τον Ιανουάριο η ΚΥΠ είχε δώσει πληροφορίες για τον ρόλο του Γαρουφαλιά, ο οποίος επεδίωκε για λογαριασμό του βασιλιά να παγιώσει τον έλεγχο των Ενόπλων Δυνάμεων από τα Ανάκτορα και τους Αμερικανούς και για λογαριασμό του να ανατρέψει τον Παπανδρέου και να αναλάβει την πρωθυπουργία.

H απόφαση του Παπανδρέου για αλλαγή της στρατιωτικής ηγεσίας μεταφέρεται στα ανάκτορα από τον Γαρουφαλιά ως «συνωμοσία» με στόχο το Στέμμα. Την επομένη ο διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Κωνσταντίνου,Κ. Χοϊδάς - με ενεργό ρόλο στο βασιλικό πραξικόπημα -, αξιώνει με επιστολή! από τον πρωθυπουργό να μην προχωρήσει σε αλλαγές χωρίς τη συγκατάθεση του βασιλιά! Τότε πείθεται και ο Παπανδρέου ότι ο «πιστός Πέτρος» δεν είναι και τόσο «πιστός»... και αποφασίζει να τον αντικαταστήσει και να αναλάβει ο ίδιος το υπουργείο Αμυνας.

Αυτή η απόφαση πυροδότησε την κρίση και τη ρήξη με τα Ανάκτορα. Είχε προηγηθεί η σκευωρία του ΑΣΠΙΔΑ με στόχο τον Ανδρέα Παπανδρέου. H ΕΡΕ και οι εφημερίδες της Δεξιάς ξεσπάθωσαν και κατηγόρησαν τον Γ. Παπανδρέου ότι με την ανάληψη του υπουργείου Αμυνας στοχεύει να «κουκουλώσει» τις ανακρίσεις που είχαν ήδη αρχίσει για τον ΑΣΠΙΔΑ.

Το πρώτο δημοσίευμα για τον ΑΣΠΙΔΑ εμφανίζεται στον «Ημερήσιο Κήρυκα» της Λάρισας, δημοσιογραφικό όργανο προσκείμενο στον k. Ροδόπουλο, σκληροπυρηνικό στέλεχος της epe. Είχε προηγηθεί έκθεση από την Κύπρο του στρατηγού Γρίβα, πρωταγωνιστή της σκευωρίας, προς τον βασιλιά και τον Γαρουφαλιά. Ολοι και όλα πίσω από την πλάτη του πρωθυπουργού. Το υπουργείο Αμυνας σπεύδει να αναθέσει στον αντιστράτηγο της Στρατιωτικής Δικαιοσύνη ςΙ. Σίμο να διεξαγάγει ανακρίσεις.

Ολη αυτή η καλοστημένη ιστορία είναι βούτυρο στο ψωμί του κ. Μητσοτάκη. Μπαίνει στο παιχνίδι με τη βοήθεια του Πάνου Κόκκα, ιδιοκτήτη της «Ελευθερίας», και αρχίζει η βεντέτα με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Κόκκας με ενυπόγραφα άρθρα υιοθετεί το σενάριο της Δεξιάς και ζητεί από τον Γ. Παπανδρέου να μην αναμένει το πόρισμα των ανακρίσεων και να «παραμερίσει αμέσως τον υιόν του», τον οποίο χαρακτηρίζει «κακό δαίμονα της Ενωσης Κέντρου»! Εμφανές και το μήνυμα. Υπάρχουν αντικαταστάτες-διάδοχοι του Γ. Παπανδρέου από την ίδια παράταξη!..

Από την αντίπερα όχθη «Το Βήμα» γράφει (27 Μαΐου): «Η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ στερουμένη σοβαρότητος εχρησιμοποιήθη ως πρόφασις από την χούνταν των αμετανοήτων νοσταλγών του παρελθόντος διά την εκκαθάρισιν των νομιμοφρόνων αξιωματικών» και ζητεί την άμεση απομάκρυνση του αρχηγού ΓΕΣ Γεννηματά, ο οποίος είχε ανάμειξη και στο εκλογικό πραξικόπημα του 1961.

Ο στρατηγός Σίμος μεταβαίνει στην Κύπρο όπου εξετάζει 93 μάρτυρες και αποφαίνεται:

«Απεδείχθη πράγματι ότι εγένετο κίνησις ιδρύσεως οργανώσεως υπό την επωνυμίαν ΑΣΠΙΔΑ υπό ομάδος αξιωματικών με τον ιδιοτελή σκοπόν την εξυπηρέτησιν ατομικών συμφερόντων αυτών και των μελών της οργανώσεως διά της προωθήσεως μεμυημένων αξιωματικών εις επικαίρους και σημαινούσας θέσεις ή καί τινα άλλον απώτερον, όστις ούτε απεδείχθη εκ της εξετάσεως ούτε διεφάνη... Δεν απεδείχθη ότι η κίνησις αύτη είχε πολιτικάς επιδιώξεις ή σύνδεσμον τινά με πολιτικά πρόσωπα».

Βασιλική εντολή


Πρόθυμος και πάλι ο Γαρουφαλιάς πηγαίνει στην Κέρκυρα, στις 5 Ιουνίου, συναντά τον βασιλιά και επιστρέφει με τη «βασιλική εντολή» προς τον Παπανδρέου να παραπέμψει την υπόθεση στο Στρατοδικείο! Υπακούει στη βασιλική εντολή και για λόγους ισορροπίας παραπέμπει και την υπόθεση «Περικλή» που αφορούσε την ανάμειξη του Στρατού στο εκλογικό πραξικόπημα του 1961.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου είχε έντονες ευαισθησίες, οι οποίες και εξηγούν κάποιες λανθασμένες και συμβιβαστικές επιλογές και αποφάσεις. Είχα την ευκαιρία να συζητήσω μαζί του και με τους στενούς συνεργάτες του, Ανδρέα Μοθωνιό και Αρη Καχριμάνη, για την απόφασή του να αναλάβει προσωπικώς το υπουργείο Αμυνας και την αποδοχή της βασιλικής εντολής για παραπομπή της υπόθεσης ΑΣΠΙΔΑ στο Στρατοδικείο.

Είναι περίεργο, αλλά είμαι βέβαιος ότι η πρώτη συνδέεται με την ευαισθησία έναντι του «πιστού φίλου Πέτρου». Είχε πεισθεί ότι ο Γαρουφαλιάς «έσκαβε τον λάκκο του», αλλά δεν ήθελε να τον θίξει με τον διορισμό κάποιου άλλου. Δεν συνεδέετο η απόφαση με την πρόθεση να προστατεύσει τον Ανδρέα. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τη δεύτερη απόφαση. Μπορούσε να αποδεχθεί το πόρισμα Σίμου, το οποίο δεν είχε πολιτικές προεκτάσεις. Από ευαισθησία, λόγω της ανάμειξης του ονόματος του Ανδρέα, έπεσε στην παγίδα των Ανακτόρων και της χούντας.

Εκτοτε το παιχνίδι το παίζουν άλλοι... και οι εξελίξεις είναι ραγδαίες. Ο Παπαδόπουλος οργανώνει το γνωστό σαμποτάζ στον Εβρο, το οποίο οι δεξιές εφημερίδες αποδίδουν στους κομμουνιστές. Ο Παπαδόπουλος τη «γλιτώνει» και επί κυβερνήσεων αποστατών προάγεται και τοποθετείται στο Γραφείο Ψυχολογικού Πολέμου στο ΓΕΣ, θέση κλειδί για τα σχέδιά του!

Ο Γ. Παπανδρέου θέτει στις 21 Ιουνίου ζήτημα εμπιστοσύνης στη Βουλή. Επιδιώκει την ενίσχυση της ενότητας για την υλοποίηση της απόφασης για την αντικατάσταση του Γαρουφαλιά και του Γεννηματά. Ψήφο εμπιστοσύνης της Βουλής πήρε, αλλά άλλες ήταν οι βουλές των Ανακτόρων.

Κλείνοντας τη συζήτηση στη Βουλή διακήρυττε ότι «ο Στρατός θα εξυγιανθεί και θα ανήκει μόνο εις το Εθνος». Την προηγούμενη όμως ημέρα είχε λάβει επιστολή του Χοϊδά, με την οποία του μετεφέρετο η διαφωνία του «Ρυθμιστή του Πολιτεύματος» στις προετοιμαζόμενες αλλαγές στη στρατιωτική ηγεσία. H αδιάλλακτη στάση των Ανακτόρων δεν μετέβαλε τις προθέσεις του Παπανδρέου. Δεν μπορούσε πλέον να κάνει πίσω. Θα ήταν πρωθυπουργός χωρίς εξουσία, ένας αυλικός πρωθυπουργός, ένας «εξευτελισμένος πρωθυπουργός», κατά τον δικό του χαρακτηρισμό.

Στην Κέρκυρα

Ο Παπανδρέου προχωρεί στο επόμενο βήμα. Στέλνει τον διευθυντή του Πολιτικού του Γραφείου Μανουσάκη στον Γαρουφαλιά να του προτείνει την επιλογή κάποιου άλλου υπουργείου και αυτός απαντά ότι μόνο αν του ζητήσει ο βασιλιάς θα φύγει από το υπουργείο! Τον διαγράφουν από την ek, αλλά αυτός παραμένει στο υπουργείο.

Στην Κέρκυρα ο Κωνσταντίνος ζει ημέρες ευτυχίας μετρώντας τις ώρες για τη γέννηση της Αλεξίας. Δεν βιάζεται να συναντήσει τον πρωθυπουργό, αλλά ο Παπανδρέου στις 7 Ιουλίου ζητεί ακρόαση. Γνωρίζει ότι η συνάντηση μπορεί να καταλήξει σε ρήξη, όπως προαναγγέλλουν καθημερινά οι εφημερίδες της Δεξιάς, πρέπει όμως η κατάσταση να εκκαθαρισθεί. H κυβέρνηση εβάλλετο από παντού. Ο ανακριτής Λαγάνης καλεί για εξέταση τον Ανδρέα Παπανδρέου για την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ και ο Κόκκας επανέρχεται με άρθρο στην «Ελευθερία» και ζητεί ανασχηματισμό με την απομάκρυνση της «τροχοπέδης» Γαρουφαλιά και της «αχίλλειας πτέρνας» Ανδρέα. Από κοντά και ο Π. Κανελλόπουλος δεν ζητεί παραίτηση της κυβέρνησης, αλλά «να φύγουν ο ή οι Παπανδρέου».

Οι Αμερικανοί

Οι Αμερικανοί θα προτιμούσαν την παραμονή του Παπανδρέου υπό τον όρο ότι θα εδέχετο τους όρους του Παλατιού. Στις 13 Ιουλίου - κατά αφήγηση του ίδιου - ο Ανδρέας Παπανδρέου συναντήθηκε με τον αμερικανό επιτετραμμένο Ανσιουτς σε ένα φιλικό σπίτι. Ο αμερικανός διπλωμάτης ξέχασε τη διπλωματία και είπε ξεκάθαρα ότι καλώς ο βασιλιάς αρνήθηκε στον Γ. Παπανδρέου το υπουργείο Αμυνας, δεδομένου ότι «η ανάμειξή του στην υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ είναι σαφής»! Ο Ανδρέας αντέδρασε και παρατήρησε ότι η στάση του βασιλιά δεν συμβιβάζεται με το Σύνταγμα. Αφοπλιστικός ο κ. Ανσιουτς: Εγινε ποτέ σεβαστό το Σύνταγμά σας, γιατί πρέπει να γίνει σεβαστό τώρα;

Την ίδια ημέρα επισκέφθηκε τον Γ. Παπανδρέου ο αμερικανός πρεσβευτής Λάμπουις και του μετέφερε ορθά κοφτά πως η γνώμη των ΗΠΑ είναι ότι ο βασιλιάς έχει δίκιο και ότι ο πρωθυπουργός όφειλε να υποχωρήσει για να αποφευχθεί η σύγκρουση με το Παλάτι.

Είναι προφανές ότι ο Κωνσταντίνος γνώριζε και τη θέση των ΗΠΑ και αποφάσισε να γκρεμίσει κάθε γέφυρα συμβιβασμού. Είναι 8 Ιουλίου, βράδυ. Στο Καστρί πατήρ και υιός συζητούσαν και περίμεναν την ειδοποίηση για τη συνάντηση με τον βασιλιά στην Κέρκυρα. Κτυπάει η πόρτα και ένας αγγελιοφόρος του προσκομίζει επιστολή του Κωνσταντίνου. Ούτε λίγο ούτε πολύ, κατηγορούσε τον πρωθυπουργό ότι σχεδίαζε την «ανατροπή του Συντάγματος της χώρας και την επιβολήν δικτατορίας ελεεινής μορφής, αποκρουστικής εις πάντα ελεύθερον άνθρωπον»!

Ο Γ. Παπανδρέου απαντά και του υπενθυμίζει ότι η κυβέρνηση αντλεί την εξουσία από τον λαό και του στέλνει το διάταγμα για την ανάληψη του υπουργείου Αμυνας. Οταν ο Χοϊδάς παραλαμβάνει την επιστολή του πρωθυπουργού, ανακοινώνεται ότι η συνάντηση με τον Κωνσταντίνο ορίστηκε για την Κυριακή 11 Ιουλίου στην Κέρκυρα. Την Παρασκευή ο Κωνσταντίνος τηλεφωνεί στον πρωθυπουργό για να του αναγγείλει τη γέννηση της Αλεξίας. Μια ακτίνα ελπίδας έλαμψε στο πρόσωπο του γηραιού πολιτικού. Πίστεψε ότι ο Κωνσταντίνος «μαλάκωσε» και επεδίωκε κάποια προσέγγιση.

Φρούδες οι ελπίδες... Το Σάββατο το βράδυ φθάνουμε στην Κέρκυρα. Ο Παπανδρέου φαίνεται σχετικά ευδιάθετος. Οσοι δημοσιογράφοι προσπαθήσαμε να ανιχνεύσουμε τους λόγους η σταθερή απάντηση από το περιβάλλον ήταν η χαρά για τη γέννηση της Αλεξίας! Ο Παπανδρέου κατέλυσε στο σπίτι του βουλευτή της ΕΚ Θεόδωρου Δεσύλλα, με τον οποίο συνδεόμουν και λόγω κερκυραϊκής καταγωγής.

Μόλις είχαν περάσει τα μεσάνυχτα και ο πρωθυπουργός ετοιμαζόταν να αποσυρθεί, όταν φθάνει αγγελιοφόρος με νέα επιστολή του Κωνσταντίνου, επιθετικότατη και θρασύτατη. Ο Θ. Δεσύλλας μού αφηγήθηκε ότι όταν τη διάβασε τη χαρακτήρισε «προσωπικό λίβελο»... H συνάντηση όμως κύλησε ήρεμα και ο Γ. Παπανδρέου δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι «διεπιστώθη πλήρης αρμονία απόψεων επί του τρόπου της λειτουργίας του πολιτεύματος της βασιλευομένης δημοκρατίας»! Κανένας από εμάς δεν τον πίστεψε.

Εχει υποστηριχθεί ότι, αν ο Γ. Παπανδρέου δεν επέμενε στην αντικατάσταση του Γαρουφαλιά από τον ίδιο και στην αλλαγή του αρχηγού ΓΕΣ, θα παρέμενε πρωθυπουργός και πιθανόν να απετρέπετο η δικτατορία. Είναι πράγματι πιθανόν, υπό την προϋπόθεση ότι η πολιτική ηγεσία θα αποδεχόταν τα στεγανά στις Ενοπλες Δυνάμεις και την επικυριαρχία στην πολιτική ζωή των Ανακτόρων και των Αμερικανών.

Αλλωστε οι αποστάτες έδωσαν γην και ύδωρ, συμμάχησαν και με τη Δεξιά και δεν απέτρεψαν τη δικτατορία. Αυτή ήταν προσχεδιασμένη και σε συσχετισμό με τη διχοτόμηση της Κύπρου που άρχισε το 1964.


Βιβλιογραφία

Σπύρος Λιναρδάτος, Από τον εμφύλιο στη χούντα, τ. Ε' (1964-1967), Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1986.
Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΣΤ', Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 2000.
Γιάννης Κάτρης, Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα 1960-1970, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 1974.
Αλέξης Παπαχελάς, Ο βιασμός της ελληνικής δημοκρατίας, Εκδόσεις Εστία, Αθήνα 1997 isbn 960-05-0748-1.
Βασίλης Ραφαηλίδης, Ιστορία (κωμικοτραγική) του νεοελληνικού κράτους, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, Αθήνα 1993 isbn 960-7058-23-2.

ΑΥΓΗ
Ρεπορταζ χωρίς σύνορα
Πασατεμπος

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ριζοσπάστης
Γιώργος Ρωμαίος, ΤΟ ΒΗΜΑ



Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας, εάν αντιγράφουν τα θέματα του ιστολογίου, να αναφέρουν τις πηγές, οι οποίες παρατίθενται, ως ελάχιστο σεβασμό στους συγγραφείς των θεμάτων.
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου