Παρασκευή, 7 Δεκεμβρίου 2012

Τα χρόνια της Βίας και της Νοθείας

29 Οκτωβρίου 1961. Η προεκλογική περίοδος κύλησε με οξύτητα και βίαιες αντιπαραθέσεις. Οι κάλπες έβγαλαν την ΕΡΕ με 50,80% και 176 βουλευτές, αλλά την 1η Νοεμβρίου, σαράντα μέρες μετά την αναμέτρηση, ο Γεώργιος Παπανδρέου δήλωνε ότι πρόκειται για αποτέλεσμα βίας και νοθείας και κήρυσσε ανένδοτο αγώνα. Κυκλοφόρησε η Μαύρη Βίβλος με αμέτρητες καταγγελίες ότι ψήφισαν «νεκροί, δέντρα και οικόπεδα».

Το 1952, εξήντα βουλευτές από διάφορα κόμματα προσχώρησαν ομαδικά στον Εθνικό Συναγερμό του στρατηγού Αλέξανδρου Παπάγου, που σάρωσε στις αναπόφευκτες εκλογές της 16ης Νοεμβρίου, κερδίζοντας τις 247 από τις 300 έδρες. ΕΠΕΚ και Φιλελεύθεροι διασώθηκαν με 51 έδρες, ενώ εκλέχτηκαν και δύο ανεξάρτητοι.

Πανίσχυρος ο Παπάγος, πέθανε ξαφνικά στις 4 Οκτωβρίου 1955. Ο «σαραντάρης» Κωνσταντίνος Καραμανλής, που το 1950 αμφισβήτησε την ηγεσία του Τσαλδάρη, ήταν πια 48 χρόνων και υπουργός Δημοσίων Εργων. Κλήθηκε στα ανάκτορα και, με απόφαση της Φρειδερίκης, πήρε εντολή από τον βασιλιά να σχηματίσει κυβέρνηση. Τη λύση Καραμανλή κατήγγειλε ως βασιλική εύνοια ολόκληρη η αντιπολίτευση, καθώς και οι Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Σπύρος Μαρκεζίνης και Στέφανος Στεφανόπουλος. Ο τελευταίος επειδή είχε πιστέψει ότι αυτός θα ήταν ο εκλεκτός της βασίλισσας Φρειδερίκης, που όμως τον φύλαγε για να τον χρησιμοποιήσει δέκα χρόνια αργότερα.
Η πρώτη και «δοτή» κυβέρνηση Κ. Καραμανλή έμεινε στην εξουσία τρεις μήνες, έως τις 11 Ιανουαρίου 1956, οπότε διαλύθηκε η Βουλή και συνέχισε ως υπηρεσιακή. Προηγουμένως, στις 4 του μήνα, ο Κ. Καραμανλής ανακοίνωσε την ίδρυση της ΕΡΕ (Εθνική Ριζοσπαστική Ενωση). Οι αντίπαλοί του ίδρυσαν τη Δημοκρατική Ενωση.

Ψήφος των γυναικών

Το μυστικό όπλο του Κωνσταντίνου Καραμανλή λεγόταν «ψήφος των γυναικών». Το φανερό ονομαζόταν «εκλογικό σύστημα»: πλειοψηφικό με εκπροσώπηση της μειοψηφίας όπου τον συνέφερε και αναλογικό στις μεγάλες περιφέρειες. Οι γυναίκες ψήφισαν για πρώτη φορά, στις 19 Φεβρουαρίου 1956, και τον τίμησαν δεόντως, αλλά οι άνδρες είχαν τον πρώτο λόγο στην οικογένεια: ΕΡΕ 47,38% και Δημοκρατική Ενωση 48,15%. Παρ όλ αυτά το «μαγικό» εκλογικό σύστημα έβγαλε 165 έδρες για την ΕΡΕ και 132 για τη Δημοκρατική Ενωση, ενώ έμειναν και τρεις για τους υπόλοιπους!

Με τέτοια κόλπα, η πολιτική ζωή του τόπου γέμισε οξύτητα και άγριες αντιπαραθέσεις. Ομως, η πρώτη χρονιά του Κωνσταντίνου Καραμανλή σημαδεύτηκε με τους νεκρούς στην Κύπρο και την Αθήνα, καθώς ο επαναστατικός αγώνας φούντωνε στη Μεγαλόνησο και η βρετανική κυβέρνηση έστελνε κυβερνήτη τον «σκληρό» Χάρντινγκ.
Με εντολή του ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος συνελήφθη στις 9 Μαρτίου 1956. Συνελήφθησαν και οι πατριώτες Μιχαήλ Καραολής και Ανδρέας Δημητρίου, πέρασαν από δίκη και με συνοπτικές διαδικασίες καταδικάστηκαν σε θάνατο με απαγχονισμό. Στις 9 Μαϊου 1956, παραμονή της εκτέλεσης, ξέσπασε στην Αθήνα μαχητικό συλλαλητήριο.
 
Ο Καραμανλής το αντιμετώπισε με τα όπλα: Τέσσερις διαδηλωτές κι ένας αστυνομικός διευθυντής έπεσαν νεκροί, ενώ μετρήθηκαν 165 τραυματίες από σφαίρες κι άλλοι εκατό από κλομπ. Οι αγωνιστές Καραολής και Δημητρίου απαγχονίστηκαν στις 10 Μαϊου. Εως τον Σεπτέμβριο τους ακολούθησαν άλλοι έξι. Ο αγώνας όμως φούντωνε, προκαλώντας αναταράξεις και στην Ελλάδα.
Την 1η Μαρτίου 1958 δεκαπέντε βουλευτές της ΕΡΕ κατέθεσαν στη Βουλή δήλωση ανεξαρτητοποίησης. Ομως, ο Κ. Καραμανλής είχε προλάβει να φτιάξει νέο εκλογικό νόμο. Παραιτήθηκε, ενώ ο πρόεδρος του Ερυθρού Σταυρού Κ. Γεωργακόπουλος οδήγησε τη χώρα στις εκλογές της 11ης Μαϊου 1958, ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός.

Το 47% της ΕΡΕ του 1956 έγινε 41,16% το 1958, αλλά το εκλογικό σύστημα δούλευε γι αυτήν: 171 οι βουλευτές της αντί των 165 του 1956! Με την ΕΔΑ δεύτερο κόμμα (24,42% και 79 έδρες).
Η αντιπολίτευση συνασπίστηκε και, στις 20 Σεπτεμβρίου 1961, ίδρυσε την Ενωση Κέντρου με αρχηγό τον Γεώργιο Παπανδρέου. Την ίδια μέρα η κυβέρνηση παραιτήθηκε. Υπηρεσιακός πρωθυπουργός ανέλαβε ο αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Δόβας, για να διενεργήσει εκλογές στις 29 Οκτωβρίου 1961.



Οι εκλογές

Ηταν 19 Σεπτέμβρη του 1961, όταν μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού Συμβουλίου έφτανε στους δημοσιογράφους η ανακοίνωση:
  
«Η κυβέρνησις, εκτιμώσα την διεθνή κατάστασιν, εν συνδυασμώ με την δημιουργηθείσαν εν τη χώρα ψυχολογίαν, απέφασισε να εισηγηθή διά του προέδρου αυτής εις τον ανώτατον άρχοντα, την άμεσον διάλυσιν της Βουλής και προκήρυξιν εκλογών, ως και την διενέργειαν αυτών υπό υπηρεσιακής Κυβερνήσεως»1.
Οι προετοιμασίες για διενέργεια εκλογών είχαν αρχίσει από τις αρχές του έτους και ο χρόνος τους προσδιοριζόταν ανεπισήμως για το φθινόπωρο2. Ετσι, όταν ανακοινώθηκε η διάλυση της Βουλής οι πάντες ήταν προετοιμασμένοι.
Το βράδυ της 19ης Σεπτεμβρίου 1961, οι δημοσιογράφοι, κλήθηκαν από τον Γεώργιο Παπανδρέου ο οποίος και τους ανακοίνωσε την ίδρυση της Ενωσης Κέντρου ως ενιαίο κόμμα. Επρόκειτο για ένα πολυσυλλεκτικό σχήμα αποτελούμενο από τους Φιλελεύθερους του Σ. Βενιζέλου, τους Πλαστηρικούς της ΕΠΕΚ του Σ. Παπαπολίτη, τους Αγροτιστές του Α. Μπαλτατζή, τη Νέα Πολιτική Κίνηση των Μητσοτάκη, Νόβα, Γ. Μαύρου κ.ά, την ομάδα του Γ. Παπανδρέου, το σοσιαλίζοντα Ηλ. Τσιριμώκο, το γνήσιο δεξιογενή Στ. Στεφανόπουλο και άλλους.
Λίγες ημέρες αργότερα ο Γ. Παπανδρέου δήλωνε δημοσίως πως άμεση επιδίωξη της Ενωσης Κέντρου ήταν να περιορίσει την ΕΔΑ σε ποσοστό μικρότερο του 20%, ώστε να πάψει να αποτελεί ρυθμιστικό παράγοντα και να μπορούν «τα δύο εθνικόφρονα κόμματα να παλαίουν εντός των πλαισίων της Δημοκρατίας»3.


Στις 20 Σεπτέμβρη, ώρα 10.45 π.μ. ο Κ. Καραμανλής έφτασε στα Ανάκτορα όπου και υπέβαλλε την παραίτηση της κυβερνήσεώς του στο βασιλιά Παύλο, υποβάλλοντάς του ταυτόχρονα προς υπογραφή το διάταγμα με το οποίο οι εκλογές προσδιορίζονταν χρονικά για τις 29 Οκτώβρη. Οσον αφορά το σχηματισμό υπηρεσιακής κυβέρνησης για τη διενέργεια των εκλογών ο Κ. Καραμανλής εισηγήθηκε στο βασιλιά, επικεφαλής της να είναι ο Θρ. Τσακαλώτος. Γράφει4:

«Του υπέδειξα  τον στρατηγόν Τσακαλώτον, διότι υπήρχαν πληροφορίαι ότι οι αντίπαλοί μου, και ιδίως η Αριστερά, φοβούμενοι τας εκλογάς θα προεκάλουν κατά την προεκλογική περίοδον ταραχάς, διά να τας ματαιώσουν ή να έχουν επιχειρήματα να τας διαβάλουν».
Οι ισχυρισμοί περί σχεδιαζόμενων ταραχών από μέρους της Αριστεράς, ασφαλώς ηχούν φαιδρά, ιδιαίτερα δε αν ληφθούν υπόψην οι συνθήκες υπό τις οποίες διεξήχθησαν οι εκλογές. Εν πάση περιπτώσει το σχέδιο της πρωθυπουργοποίησης του Τσακαλώτου δεν είχε αίσιο τέλος και το απόγευμα της 20ής Σεπτέμβρη ενώπιον του «ανώτατου άρχοντα» και του παραιτηθέντος πρωθυπουργού ο αρχιεπίσκοπος Αθηνών όρκισε υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Κ. Δόβα, στρατηγό εν αποστρατεία και αρχηγό του στρατιωτικού οίκου του βασιλιά.
Η χώρα έμπαινε πλέον σε μια επεισοδιακή και από τις πιο πολυσυζητημένες και αμφιλεγόμενες προεκλογικές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της. Για να μπορέσουμε όμως να αντιληφθούμε πώς συνέβηκε αυτό οφείλουμε να πάμε λίγο πίσω, στα όσα προηγήθηκαν..

.
 Στόχος η συντριβή της ΕΔΑ

Η κυβέρνηση της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ενωσης (ΕΡΕ) του Κ. Καραμανλή που, τυπικά, παραιτήθηκε στις 20 Σεπτέμβρη του 1961 είχε προκύψει από της εκλογές της 11ης Μαϊου1958.

Σ' εκείνες τις εκλογές το κόμμα της ΕΡΕ συγκέντρωσε το 41,16% του εκλογικού σώματος, ενώ η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ) αναδείχτηκε στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης με ποσοστό 24,42%. Την τρίτη θέση κατέλαβε το κόμμα των Φιλελευθέρων που το συνδιοικούσαν ο Γεώργιος Παπανδρέου με το Σοφοκλή Βενιζέλο, ενώ τέταρτη με ποσοστό 10,62% ήρθε η Προοδευτική Αγροτική Δημοκρατική Ενωση (ΠΑΔΕ), ένας συνασπισμός μικρών κομμάτων αποτελούμενος από το Κόμμα Προοδευτικών (ΚΠ) του Σπ. Μαρκεζίνη, το Κόμμα Αγροτών Εργαζομένων (ΚΑΕ) του Αλ. Μπαλτατζή, την Εθνική Προοδευτική Ενωση (ΕΠΕΚ) του Σ. Παπαπολίτη και το Δημοκρατικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού (ΔΚΕΛ) που μετά το θάνατο του Αλ. Σβώλου και του Γ. Καρτάλη είχε αρχηγό του τον Στ. Αλλαμανή. Τέλος, την πέμπτη θέση, με ποσοστό 2,94%, βρέθηκε η Ενωση Λαϊκών Κομμάτων (ΕΛΚ), ένας εκλογικός συνασπισμός στον οποίο, μεταξύ άλλων συμμετείχαν το παλιό Λαϊκό Κόμμα με συναρχηγούς τον Π. Κανελλόπουλο και τον Κ. Τσαλδάρη, το Λαϊκό Κοινωνικό Κόμμα με αρχηγό το Στ. Στεφανόπουλο και το Κόμμα Εθνικοφρόνων του Θ. Τουρκοβασίλη5.

Η άνοδος της ΕΔΑ στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε συνδυασμό με τις αποσυνθετικές τάσεις που επικρατούσαν στο χώρο των κομμάτων του Κέντρου προκάλεσαν πονοκέφαλο τόσο στην ντόπια ολιγαρχία όσο και στον ξένο παράγοντα. Σε επιστολή του, την 1/7/1958, προς το βασιλιά Παύλο ο Σ. Βενιζέλος έκανε λόγο για «μίαν ανησυχαστικήν διόγκωσιν της ΕΔΑ, της οποίας το ποσοστόν 24% είναι ακόμη μεγαλύτερον από ό,τι ενεφανίσθη». Και πρόσθετε: «Πάντως, γεγονός είναι, ότι εις ουδεμίαν στιγμήν προεβλέψαμεν την ΕΔΑ ως δεύτερον κόμμα και η ευθύνη βαρύνει όλους μας»6. Στο ίδιο πνεύμα ο Κ. Καραμανλής γράφει ότι «το αποτέλεσμα των εκλογών του 1958 προεκάλεσεν εις την κοινήν γνώμην ένα μούδιασμα και ανησυχίες διά το μέλλον»7.

 Στην πραγματικότητα δεν ήταν η κοινή γνώμη που ανησυχούσε, αλλά το οικονομικοπολιτικό κατεστημένο το οποίο και φρόντισε να αντιδράσει άμεσα. Ετσι, την επομένη των εκλογών συγκροτήθηκαν μια σειρά μηχανισμοί αντιμετώπισης του λεγόμενου κομμουνιστικού κινδύνου που, για τους κρατούντες, συνιστούσε η ΕΔΑ και λίγο αργότερα δεν άργησε να ανθίσει το λεγόμενο παρακράτος, η σκοτεινή δηλαδή δραστηριότητα των κρατικών μηχανισμών, που δημιουργούσαν και συντηρούσαν πλήθος ολιγάριθμων αντικομουνιστικών οργανώσεων από ακροδεξιά, φασιστικά και κακοποιά στοιχεία, με στόχο την τρομοκράτηση των κομμουνιστών, των αριστερών και προοδευτικών πολιτών.

Σε μια μαρτυρία του ο γνωστός ιδεολογικός εγκέφαλος της χούντας Σ. Κωνσταντόπουλος αναφέρει ότι ύστερα από συσκέψεις που έγιναν με διάφορους παράγοντες ο Κ. Καραμανλής συγκρότησε μία αφανή επιτροπή «εις την οποίαν συμμετείχον διακεκριμένοι διανοούμενοι, διά την παρακολούθησιν, την θεωρητικήν και πολιτικήν του κομμουνιστικού προβλήματος». Στην επιτροπή αυτή -πάντα κατά τον Σ. Κωνσταντόπουλο- συμμετείχε και ο μετέπειτα δικτάτορας Γ. Παπαδόπουλος8.

Τον Ιούλη του 1959 ιδρύθηκε η Γενική Διεύθυνση Εθνικής Ασφαλείας (ΓΔΕΑ) που είχε ως αντικείμενό της το συντονισμό των υπηρεσιών του κράτους που ασχολούνται με τη δίωξη της Αριστεράς. Για τον ίδιο σκοπό στις 30/8/1960 συγκροτήθηκε η Δευτεροβάθμια Επιτροπή Πληροφοριών και Διαφωτίσεως που ήταν υπό την εποπτεία του αρχηγού ΓΕΕΘΑ και στην οποία συμμετείχαν ο αρχηγός ΓΕΣ, οι αρχηγοί των Σωμάτων Ασφαλείας, οι διοικητές της ΚΥΠ και της ΓΔΕΑ, καθώς και εκπρόσωπος της Υπηρεσίας Πληροφοριών του υπουργείου Προεδρίας9.
Παράλληλα με αυτά τα μέτρα η οικονομική ολιγαρχία και ο ξένος παράγοντας δραστηριοποιούνταν και στο πολιτικό πεδίο για την αντιμετώπιση της ΕΔΑ. «Η αμερικανική στρατηγική στην Ελλάδα αυτή την περίοδο -γράφει ο Ανδρέας Παπανδρέου10- είχε δύο βασικές επιδιώξεις. Η πρώτη ήταν η εκλογική εξόντωση της ΕΔΑ. Η δεύτερη, ήταν η προβολή ενός μεγάλου αλλά μειοψηφούντος κόμματος του κέντρου».

Προς την κατεύθυνση συγκρότησης ενός ενιαίου κόμματος του Κέντρου ούτως ώστε να μπορέσει να εδραιωθεί και να λειτουργήσει ένα δικομματικό πολιτικό σύστημα, εργαζόταν και ο Κ. Καραμανλής. Γι' αυτό, όταν μετά τις εκλογές του 1958 ο Γ. Παπανδρέου θέλησε να προσχωρήσει στην ΕΡΕ, ο Καραμανλής τον απέτρεψε λέγοντάς του: «Θα εξασθενούσατε (σ.σ. με την προσχώρηση στην ΕΡΕ) έτσι, μιαν εθνική αντιπολίτευση που η χώρα επίσης χρειάζεται. Δύο ισχυρά κόμματα, το ένα στην εξουσία, το άλλο εξασφαλίζοντας -για το γενικό καλό- ένα ισορροπημένο αντίβαρο, το ένα διαδεχόμενο το άλλο και ξαναπαίρνοντας τα ηνία όταν η φυσική φθορά της εξουσίας θα επέβαλε μιαν αλλαγή, ιδού ο υγιής κοινοβουλευτισμός που ονειρεύομαι. Και γι' αυτό εύχομαι τον σχηματισμό ενός συμπαγούς κόμματος του Κέντρου, ικανού να ενώση τα ανομοιογενή στοιχεία του»11.



Γ. Παπανδρέου: Θα πάρουμε τις εκλογές με το χωροφύλακα! 

 Το καθεστώς της βίας του κράτους και του παρακράτους κατά της Αριστεράς δεν ήταν μόνο εν γνώσει της ΕΡΕ. Το γνώριζαν και το ενέκριναν και οι ηγέτες του Κέντρου, ενώ ένθερμος οπαδός του υπήρξε ο Γ. Παπανδρέου. Ο Κ. Καραμανλής αναφέρει ότι από το καλοκαίρι του 1959 ο Γ. Παπανδρέου του πρότεινε συνεργασία και καθιέρωση του πλειοψηφικού για την αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου και την εκκαθάριση του κεντρώου χώρου από τον Σ. Βενιζέλο, τον οποίο ο Παπανδρέου θεωρούσε βασικό ανταγωνιστή του. Κι όταν η συζήτηση ήρθε στο χρόνο των εκλογών δε δίστασε να επισημάνει στον αρχηγό της ΕΡΕ ότι «αν δε βοηθούν πολύ τα πράγματα, ημπορεί να μας βοηθήσουν οι χωροφύλακες»12...
Την ίδια άποψη, εξέφραζε και στους συνεργάτες του, στους οποίους έλεγε χωρίς δισταγμό13:
 «Θα κάνωμεν πολιτικήν και εκλογικήν συνεργασίαν με τον Καραμανλήν. Τα στρατόπεδα θα είναι δύο: από το ένα μέρος θα είναι οι εθνικόφρονες και από το άλλο οι κομμουνισταί. Θα κάνωμεν τας εκλογάς με τους χωροφύλακές και με το πιστόλι στο χέρι». Τα δύο στρατόπεδα για τα οποία κάνει λόγο ο Γ. Παπανδρέου παραπέμπουν σ' ένα εκτρωματικό εκλογικό σύστημα που προωθούσαν εκείνη την εποχή οι Αμερικανοί στην Ελλάδα, το περιβόητο σύστημα των «συγγενών κομμάτων».
Οπως μας πληροφορεί ο Α. Παπανδρέου14, βάσει αυτού του συστήματος τα κόμματα θα χωρίζονταν σε δύο κατηγορίες, στα εθνικόφρονα και μη εθνικόφρονα. Τα κόμματα θα δρούσαν ανεξάρτητα, αλλά όλες οι βουλευτικές έδρες θα πήγαιναν στην κατηγορία που θα συγκέντρωνε το μεγαλύτερο αριθμό ψήφων. Η τελική κατανομή των εδρών στα κόμματα της νικήτριας κατηγορίας θα γινόταν αναλογικά.
Το σύστημα των συγγενών κομμάτων τελικά δεν υιοθετήθηκε. Ομως οι εκλογές έγιναν όπως τις περιέγραφε ο Γ. Παπανδρέου: Με το πιστόλι και το χωροφύλακα! Ηταν οι εκλογές της βίας και της νοθείας της 29ης Οκτώβρη 1961.



Η Βία και η Νοθεία

 Στις 19 Σεπτέμβρη 1961 η κυβέρνηση του Καραμανλή προκήρυξε εκλογές για τις 29 Οκτώβρη. Εκτός από την ΕΡΕ, κατέβαινε ενωμένος ο χώρος του Κέντρου στην «Ενωση Κέντρου» και η Αριστερά με την ονομασία ΠΑΜΕ, δηλαδή η ΕΔΑ και μερικοί κεντρώοι πολιτευτές. Η προεκλογική εκστρατεία σημαδεύτηκε από το ξεσάλωμα κάθε είδους κρατικού και παρακρατικού μηχανισμού: απειλές, ξυλοδαρμοί, τρομοκρατία σε μαζική κλίμακα που κορυφώθηκε με δυο δολοφονίες. Του στελέχους της Νεολαίας ΕΔΑ Στ. Βελδεμίρη στις 26 Οκτώβρη στην Θεσσαλονίκη και του αριστερού φαντάρου Δ. Κερπινιώτη τη μέρα των εκλογών στην Αρκαδία.

Οι εκλογές της 29ης Οκτώβρη διεξήχθησαν με σύστημα ενισχυμένης αναλογικής που για την είσοδο στη δεύτερη κατανομή προέβλεπε ποσοστά 15% για τα αυτοτελή κόμματα, 25% για συνασπισμούς αποτελούμενους από δύο κόμματα και 30% για συνασπισμούς περισσοτέρων από δύο κομμάτων. Οι συνθήκες κρατικής και παρακρατικής τρομοκρατίας κάτω από τις οποίες έγιναν οι εκλογές ήταν απερίγραπτες. Ολη δε αυτή την τρομοκρατία την υπέστη κυρίως το ΠΑΜΕ (Πανδημοκρατικό Αγροτικό Μέτωπο Ελλάδος) που ήταν ο συνασπισμός της ΕΔΑ και του Εθνικού Αγροτικού Κόμματος (ΕΑΚ).
  «Ενοπλες ομάδες χτυπούσαν την πόρτα κάθε σπιτιού, τις νυχτερινές ώρες, για ψυχολογικούς λόγους,  και τροποποιούσαν την προηγούμενη απειλητική προειδοποίηση («όποιος ψηφίσει ΕΔΑ θα πάει εξορία») ως εξής: «Οποιος δεν ψηφίσει ΕΡΕ θα πάει εξορία»19


 «Οι υποψήφιοι του ΠΑΜΕ  δεν εμάχοντο εναντίον των υποψηφίων άλλων κομμάτων, αλλά εναντίον του οργανωμένου εκείνου αόρατου υπερκράτους... Ολόκληρος η Χωροφυλακή, πλην εξαιρέσεων, καθώς τα ΤΕΑ και οι πράκτορες της ΚΥΠ, δικοί μας και ξένοι, μεταχειρίσθησαν παν μέσον βίας, νοθείας και τρόμου κατά των οπαδών του ΠΑΜΕ. Σχεδόν όλοι οι υποψήφιοι του ΠΑΜΕ κατ' επανάληψιν εκακοποιήθησαν. Ουδείς αντιπρόσωπος του ΠΑΜΕ κατά την ημέρα της εκλογής κατόρθωσε να μεταβή εις το εκλογικόν Τμήμα και εις ουδέν Τμήμα υπήρχαν ψηφοδέλτια του ΠΑΜΕ», γράφει ο Λ. Σπαής15

Η νοθεία έφτασε σε κωμικοτραγικά επίπεδα στους ψήφους των στρατιωτικών (αξιωματικών και φαντάρων) και των δημοσίων υπαλλήλων. Υπήρχαν νομοί, όπως της Πιερίας όπου το ποσοστό της ΕΡΕ έφτασε το ...91,6%!. Γενικά το ποσοστό της ΕΡΕ σε αυτά τα ειδικά εκλογικά τμήματα έφτασε το 78,9% των ψήφων. Οπως αναφέρει ο Η. Νικολακόπουλος στο βιβλίο του “Η Καχεκτική Δημοκρατία – Κόμματα και εκλογές 1946-1967” «Επρόκειτο για καταφανώς διαβλητά αποτελέσματα, που προσέφεραν στην ΕΡΕ 7 επιπλέον έδρες και αύξησαν τη συνολική της δύναμη από 49,56% σε 50,81%».

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η Πρώτη στο νομό Σερρών, η γενέτειρα της δυναστείας των Καραμανλήδων. Το 1958 η ΕΡΕ είχε πάρει το 58% και η ΕΔΑ το 36,2%. Το 1961 η ΕΡΕ έφτασε το 76,9% και η ΕΔΑ έπεσε στο 20,1%. Στην Ερεσό στη Μυτιλήνη, η ΕΔΑ είχε πάρει το 54,2% το 1958 και η ΕΡΕ μόλις το 15,6%. Το 1961 πρέπει να εκδηλώθηκε μια μαζική επιφοίτηση του εθνικόφρονος πνεύματος στους ψηφοφόρους της Ερεσού, αφού το ποσοστό της ΕΡΕ εκτινάχτηκε στο 40,1% και αντίστοιχα το ποσοστό της ΕΔΑ έπεσε στο 24,8%. Τέτοια παραδείγματα υπήρξαν δεκάδες.

Εκτός από την άμεση τρομοκρατία η άλλη μέθοδος που επιστρατεύτηκε ήταν η μαζική εγγραφή ψηφοφόρων στους εκλογικούς καταλόγους από τους κομματάρχες της ΕΡΕ και από τα Σώματα Ασφαλείας. Το 1961 η ΕΡΕ μετέγγραψε δεκάδες χιλιάδες «εθνικόφρονες» ψηφοφόρους παρέχοντας ψευδείς αστυνομικές βεβαιώσεις. Τα περιθώρια για κάθε είδους μεθόδευση ήταν πραγματικά ανεξάντλητα. Για παράδειγμα, 218 χωροφύλακες δήλωσαν ως μόνιμη κατοικία ένα διώροφο σπίτι!
Ο εκλογικός νόμος περιείχε μια διάταξη η οποία απαγόρευε τη μεταγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους όσων δεν ήταν μόνιμα εγκατεστημένοι στις αντίστοιχες εκλογικές περιφέρειες πριν από την 1.1.1948. Κι αυτό ήταν ένα μέτρο που στρεφόταν ενάντια στην Αριστερά. Στα μεγάλα αστικά κέντρα είχαν έρθει δεκάδες χιλιάδες αριστεροί, κυνηγημένοι από τα χωριά τους. Με βάση αυτή τη διάταξη δεν μπορούσαν να ψηφίσουν πχ στην Αθήνα. Και η επιστροφή στο χωριό για να ψηφίσουν ήταν μια επικίνδυνη, τουλάχιστον, περιπέτεια.

 Η βία εναντίον της ΕΔΑ κορυφώθηκε όταν δολοφονήθηκαν δύο στελέχη της νεολαίας της, ο Στ. Βελδελμίρης στη Θεσσαλονίκη τρεις ημέρες πριν τις εκλογές και ο στρατιώτης Δ. Κερπινιώτης στην Αρκαδία, ανήμερα των εκλογών.
Αναφορικά με τη νοθεία τα στοιχεία που βγήκαν στη δημοσιότητα μετά τις εκλογές φανερώνουν ότι ήταν εκτεταμένη, με αποτέλεσμα ο λαός να λέει τη χαρακτηριστική φράση ότι «ψήφισαν μέχρι και τα δένδρα».16

Το ότι οι εκλογές του 1961 ήταν εκλογές βίας και νοθείας ουδείς μπόρεσε να το αρνηθεί. Ακόμη και οι ηγέτες της ΕΡΕ υποχρεώθηκαν να το παραδεχτούν υποστηρίζοντας από τη μια μεριά ότι όλα έγιναν εν αγνοία τους κι από την άλλη ότι τις εκλογές θα τι κέρδιζε το κόμμα τους και χωρίς να γίνει ό,τι έγινε.17

 «Ασκησις ΠΕΡΙΚΛΗΣ»

Οπως αποκαλύφθηκε αργότερα, όλο το όργιο της βίας και της νοθείας εκδηλώθηκε βάσει ενός σχεδίου που έφερε την ονομασία «Ασκησις ΠΕΡΙΚΛΗΣ» και είχαν επεξεργαστεί στην τελική του μορφή λίγους μήνες πριν τις εκλογές οι επιτροπές αντικομουνιστικού αγώνα.

Το σχέδιο αρχικά, είχε εκπονηθεί από την Κ.Υ.Π. το 1955 για να αναθεωρηθεί το 1959 από τον αρχηγό της, στρατηγό Νάτσινα. Το σχέδιο «Περικλής» ήταν ενέργεια στο πλαίσιο εκστρατείας που είχαν αρχίσει οι ελληνικές και ξένες μυστικές υπηρεσίες και η οποία περιλάμβανε άμεση παρέμβαση του στρατού και της αστυνομίας στα τότε πολιτικά πράγματα της χώρας με τη χρήση «διαφωτιστικού υλικού» και την ίδρυση οργανώσεων από «εθνικόφρονες πολίτες» με σκοπό τον περιορισμό του ποσοστού της Ε.Δ.Α. η οποία είχε καταφέρει να αναδειχθεί αξιωματική αντιπολίτευση στις εκλογές του 1958.
Ανάλογο σχέδιο είχε καταρτίσει και ο διευθυντής της υπηρεσίας Πληροφοριών, στρατηγός Ν. Γωγούσης. Σε μια σύσκεψη στην οποία μετείχαν οι στρατηγοί Α. Νάτσινας, Β. Καρδαμάκης, Ν. Γωγούσης, Αθ. Φροντιστής και ο αρχηγός της αστυνομίας, Θ. Ρακιντζής, αποφασίστηκαν οι λεπτομέρειες της εφαρμογής του σχεδίου. Πίσω απ' αυτούς βρίσκονταν κι άλλοι αξιωματικοί που είχαν ενημερωθεί σχετικά. Ανάμεσά τους και ο αργότερα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος.


Σκοπός του σχεδίου ήταν, με τη χρησιμοποίηση όλων των ενδεικνυόμενων μέσων, να υποστεί ο κομμουνισμός κάμψη και «να κατέλθη εις επίπεδα κάτω του 20%»18
 
Λίγες όμως ημέρες πριν τις εκλογές θύμα της τρομοκρατίας έπεσε και η Ενωση Κέντρου, σε μικρότερο βέβαια βαθμό από το ΠΑΜΕ, η οποία δεν κατόρθωσε να αποφύγει και τις συνέπειες της νόθευσης του αποτελέσματος. Το καθεστώς ήθελε ένα ενωμένο κόμμα του Κέντρου. Οχι όμως και να το κάνει αμέσως κυβέρνηση.
Το αποτέλεσμα των εκλογών ανταποκρινόταν στο σχεδιασμό. Η ΕΡΕ επικράτησε με ποσοστό 50,81% αυξάνοντας τη δύναμή της, σε σχέση με τις εκλογές του 1958, περίπου κατά 9 ποσοστιαίες μονάδες!!! Η Ενωση Κέντρου -σε συνεργασία με το κόμμα του Μαρκεζίνη- συγκέντρωσε το 33,66% και το ΠΑΜΕ υποχώρησε στο 14, 63% του εκλογικού σώματος, δηλαδή 10, περίπου, μονάδες κάτω από την εκλογική δύναμη που είχε η ΕΔΑ από τις εκλογές του 1958.

Το πρωτοσέλιδο της κεντρώας εφημερίδας '' Ελευθερία '' λίγο μετά τις εκλογές αποκάλυπτε κι άλλα στοιχεία για την έκταση της νοθείας: «Η νοθεία εις Αθήνας λαμβάνει πελώριας διαστάσεις – 560 άγνωστοι ψηφοφόροι εις τμήμα μόνο του Χαϊδαρίου» είναι ο πρωτοσέλιδος τίτλος με τον υπότιτλο «Εψήφισαν και τρόφιμοι του ψυχιατρείου». Πάλι στην πρώτη σελίδα της έχει ένα διάγραμμα της «οδού Αθηνών» επισημαίνοντας: «το διάγραμμα της οδού Αθηνών φέρει 51 οικίσκους. Εφόρτωσαν εκεί 560 ψηφοφόρους». Γι’ αυτό η εφημερίδα διαπίστωνε ότι «ψήφισαν και τα δέντρα» -μια φράση που έχει μείνει από τότε στην ιστορία.

Με αυτούς τους τρόπους η ΕΡΕ του Καραμανλή εξασφάλισε την αυτοδυναμία στη νέα βουλή, με 176 έδρες. Ο Μπριγκς, ο αμερικάνος πρέσβης, διαπίστωνε όλος χαρά σε ένα εμπιστευτικό τηλεγράφημά του στο Στέητ Ντηπάρντμεντ στις 6 Νοέμβρη ότι «Τα αποτελέσματα των ελληνικών εκλογών ήταν ένα τόσο δυνατό χαστούκι για τους κομμουνιστές που έκανε τα δόντια τους να κουνηθούν». Τελικά, όμως, οι εκλογές αποδείχτηκαν μια πύρρειος νίκη για τον Καραμανλή και την άρχουσα τάξη.

Η βία και η νοθεία δεν περιορίστηκε μόνο στην Αριστερά. Επληξε σκληρά και την Ενωση Κέντρου. Ιδιαίτερα στην ύπαιθρο πολλοί αριστεροί ψηφοφόροι είχαν θεωρήσει πιο ασφαλές να κατευθυνθούν προς την Ενωση Κέντρου για να καταψηφίσουν τον Καραμανλή. Βρέθηκαν και αυτοί στο στόχαστρο του κρατικού μηχανισμού και των παρακρατικών. Το αποτέλεσμα ήταν να ψαλιδιστούν άγρια τα ποσοστά της Ενωσης Κέντρου.

Γι’ αυτό ο Γ. Παπανδρέου δήλωσε αμέσως μετά τις εκλογές ότι δεν αναγνωρίζει τη νομιμότητά τους και κάλεσε στον «Ανένδοτο» αγώνα για την υπεράσπιση της δημοκρατίας.



«Εξ ονόματος της Ενώσεως Κέντρου καταγγέλω ενώπιον του ελληνι­κού λαού και ενώπιον του Ανωτάτου Άρχοντος τα εκλογικά αποτελέ­σματα, ως προϊόν βίας και νοθείας. 

“Δεν υποστηρίζω ότι ολόκληρον το ποσόν των ψήφων της ΕΡΕ είναι προϊόν βίας και νοθείας. Αποτελεί όμως πάγκοινον συνείδησιν ότι, εν πάση περιπτώσει, το ποσοστόν των ψήφων το οποίον καθιστά την ΕΡΕ κοινοβουλέυτικώς αυτοδύναμον, αυτό αναμφισβητήτως είναι προϊόν βίας και νοθείας.
»Η υπηρεσιακή κυβέρνησις του στρατηγού Δόβα, είτε ηθελημένως, είτε αθελήτως, περιήλθεν εις πλήρη ανυπαρξίαν, η οποία επέτρεψεν εις τον παράνομον μηχανισμόν της ΕΡΕ να λειτουργήση ανεμπόδιστος. »Η Ένωσις Κέντρου είναι ευγνώμων προς τον ελληνικόν λαόν, ο οποίος την περιέβαλε με την ευρείαν εμπιστοσύνη του, εκ της οποίας περιεσώθη εις τας κάλπας 35%. Και είναι επίσης υπερήφανος διότι επετέλεσε και την εθνικήν αποστολήν να απομονώση και να μειώση την δυναμιν της Άκρας Αριστεράς. Απόδειξις η Διοίκησις Πρωτευού­σης, όπου η βία ελειτούργησεν ολιγώτερον και όπου το 41% της ΕΔΑ κατά τας εκλογάς του 1958 κατήλθεν εις 30% χάρις εις την ακτινοβολίαν της Ενώσεως Κέντρου.

»Θα ήτο αναξία της εμπιστοσύνης του ελληνικού λαού η Ένωσις του Κέντρου και θα επρόδιδε την σημαίαν της Δημοκρατίας, εν ονόματι της οποίας επάλαισεν, εάν εδέχετο αδιαμαρτυρήτως τον βιασμόν της θελήσεως του ελληνικού λαού. Εάν το ουσιαστικόν πραξικόπημα των εκλογών της 29ης Οκτωβρίου εγίνετο αδιαμαρτυρήτως δεκτόν, η Δη­μοκρατία θα έπαυε πλέον να υπάρχη εις την αρχαίαν κοιτίδα της. »Εν πλήρει επιγνώσει των ιστορικών ευθυνών της, η Ένωσις του Κέντρου θεωρεί χρέος τιμής να διακηρύξη ότι η κυβέρνησις, την οποίαν πρόκειται να σχηματίση η ΕΡΕ στηριζομένη εις την αθέμιτον κοινοβουλευτικήν αυτοδυναμίαν της, δεν είναι νόμιμος κυβέρνησις του ελληνικού λαού. Και εξ αυτής της αντικειμενικής διαπιστώσεως η ένωσις Κέντρου θα λάβη όλας τας επιβαλλομένας αποφάσεις δια το παρόν και το μέλλον».


Τον Απρίλη του 1962  η Ενωση Κέντρου κάλεσε διαδήλωση στην Αθήνα, την οποία απαγόρευσε η Αστυνομία. Ηταν η πρώτη φορά που η Αστυνομία απαγόρευε συγκέντρωση ενός «εθνικού» κόμματος. Και η πρώτη φορά που ένα τέτοιο κόμμα αγνόησε την απαγόρευση με αποτέλεσμα σκληρές οδομαχίες.
Αντί για σταθερότητα η άρχουσα τάξη βρέθηκε βυθισμένη στην πολιτική κρίση.  Η πολιτική ζωή του τόπου κύλησε μέσα στην ένταση και την πόλωση.

Ο Κ. Καραμανλής,μπορεί να είχε κερδίσει στις εκλογές, αλλά  όμως, είχε ανοίξει και νέο μέτωπο. Με τα ανάκτορα: Για την εκλογή του Αρχιεπισκόπου, για την προίκα της σημερινής βασίλισσας της Ισπανίας και τότε πριγκίπισσας Σοφίας, για το βασιλικό ταξίδι στο Λονδίνο, ενώ είχε κι ένα επεισόδιο με τη γυναίκα του έγκλειστου κομμουνιστή Αμπατιέλλου κ.λπ. Το αποκορύφωμα ήρθε στις 22 Μαϊου 1963 με τη δολοφονία του βουλευτή Γρηγόρη Λαμπράκη, που ανάγκασε τον Κ. Καραμανλή να αναφωνήσει: «Μα, ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο;».
Η πολιτική οξύτητα πήρε πρωτοφανείς διαστάσεις, παρά το γεγονός ότι όλα τα δικαστικά βουλεύματα απάλλασσαν από κάθε ευθύνη την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Καραμανλής,Μακρής,Πιπινέλης

Στις 17 Ιουνίου παραιτήθηκε. Τα ανάκτορα διόρισαν τον αυλικό Παναγιώτη Πιπινέλη πρωθυπουργό κυβέρνησης ΕΡΕ. Ορκίστηκε στις 19 Ιουνίου και παραιτήθηκε το φθινόπωρο. Ο πρόεδρος του Αρείου Πάγου Στ. Μαυρομιχάλης ανέλαβε να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές στις 3 Νοεμβρίου 1963 ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός. Με 42,04% και 138 βουλευτές ο Γεώργιος Παπανδρέου σχημάτισε κυβέρνηση της Ενωσης Κέντρου (ΕΡΕ 39,37% και 132 βουλευτές, ΕΔΑ 14,34% και 28 έδρες, Προοδευτικοί Σπύρου Μαρκεζίνη δύο έδρες).

Φοβούμενος για τη ζωή του, καθώς συνέχιζε να δρα απειλητικά το παρακράτος που δολοφόνησε τον Λαμπράκη και διευθυνόταν από τα ανάκτορα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής έφυγε κρυφά στο Παρίσι, στις 9 Δεκεμβρίου 1963, με ψεύτικο διαβατήριο, στο όνομα Τριανταφυλλίδης. Νέος αρχηγός της ΕΡΕ εκλέχτηκε από την κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος.

Οι εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 1963

H άνοδος της "Ένωσης Κέντρου" στην εξουσία

Μετά την παραίτηση του Κ. Καραμανλή στις 11 Ιουνίου 1963 δημιουργείται ένα νέο πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα. Τα ανάκτορα προχωρούν στη συγκρότηση «μεταβατικής» κυβέρνησης υπό τον Π. Πιπινέλη (19 Ιουνίου), η οποία παίρνει μεν ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή (26 Ιουνίου), αδυνατεί όμως να ασκήσει συγκεκριμένη πολιτική. Έτσι, στις 26 Σεπτεμβρίου η Βουλή διαλύεται και προκηρύσσονται νέες βουλευτικές εκλογές.
Μια μέρα μετά από τη διάλυση της Βουλής ο Πιπινέλης παραιτείται και σχηματίζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον δικαστικό Σ. Μαυρομιχάλη. Ο τελευταίος οργανώνει με υποδειγματικό τρόπο την εκλογική αναμέτρηση της 3ης Νοεμβρίου, πράγμα όχι εύκολο, αν σκεφτεί κανείς ότι την εποχή εκείνη τα πολιτικά πάθη βρίσκονταν στην κορύφωση τους.

Οι εκλογές εκείνες άλλαξαν ολοκληρωτικά τον πολιτικό χάρτη της Ελλάδας και έφεραν «τα πάνω κάτω». Η Ένωση Κέντρου υπερίσχυσε με σχετικά μικρή διαφορά της ΕΡΕ (με 42,3 % έναντι 39,4%) και κέρδισε 138 βουλευτικές έδρες, έναντι 132 των αντιπάλων της. Τρίτο κόμμα ήρθε η ΕΔΑ, με 14,5% και 28 έδρες.

Στις εκλογές που έγιναν την 16η του Φλεβάρη 1964 κέρδισε 171 έδρες, η ΕΡΕ μαζί με το «Κόμμα των Προοδευτικών» του Σπύρου Μαρκεζίνη 107 έδρες (99 και 8) και η ΕΔΑ 22. (Να σημειωθεί ότι τότε η ΕΔΑ δεν κατάρτισε συνδυασμούς σε 24 εκλογικές περιφέρειες, ώστε οι ψηφοφόροι της να ψηφίσουν την «Ένωση Κέντρου», για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, όπως και έγινε)...
Η πολιτική της «Ένωσης Κέντρου» έχει εξυμνηθεί από τους πολιτικούς και άλλους κύκλους του «κεντρώου» χώρου. Έχει μάλιστα χαρακτηριστεί ως μικρό φωτεινό διάλειμμα μιας μακριάς σκοτεινής πολιτικής περιόδου. Η κυβέρνηση της «Ένωσης Κέντρου» αύξησε μισθούς και μεροκάματα, ρύθμισε τα αγροτικά χρέη, κατάργησε μια σειρά ψηφίσματα του εμφυλίου πολέμου, έβαλε σε αχρησία τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων στο μεγαλύτερο βαθμό (εξαιρέθηκαν οι δημόσιοι υπάλληλοι) και απέλυσε τους περισσότερους απ' τους εναπομείναντες πολιτικούς κρατούμενους. Προώθησε ορισμένους εκσυγχρονισμούς και στην εκπαίδευση.
Αυτή ήταν η μια όψη του νομίσματος, διότι η «Ένωση Κέντρου» αρνήθηκε να απελευθερώσει όσους πολιτικούς κρατούμενους είχαν καταδικαστεί με το νόμο 375/1936 για κατασκοπία. Αυτοί αφέθηκαν ελεύθεροι αργότερα, το 1966, από την κυβέρνηση του Στ. Στεφανόπουλου (κυβέρνηση της... «αποστασίας»! Στο ζήτημα του επαναπατρισμού των πολιτικών προσφύγων η Ένωση Κέντρου ακολούθησε την ίδια τακτική με της ΕΡΕ: Την κατά περίπτωση έγκριση των αιτήσεων επαναπατρισμού. Και βεβαίως δεν κατάργησε τους νόμους 375 και 509/1947 (που έθετε εκτός νόμου το ΚΚΕ), ενώ δε θέλησε να αναγνωρίσει ούτε την ΕΑΜική Αντίσταση!
Παράλληλα, η κυβέρνηση της «Ένωσης Κέντρου» επιχείρησε με την περιβόητη εγκύκλιο 1010 να διαλύσει τη «Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη» στα σχολεία, ενώ απειλούσε προοδευτικούς καθηγητές με απόλυση και τους καλούσε να γίνουν χαφιέδες! Κατά μαρτυρία του Π. Κανελλόπουλου, που δε διαψεύσθηκε, ο Γ. Παπανδρέου του είχε πει πως εξέταζε το ενδεχόμενο διάλυσης με νόμο γενικά της «Δ.Ν. Λαμπράκη».
Το αίτημα «15% για την Παιδεία», για το οποίο είχαν προηγηθεί σκληροί αγώνες, παραπέμφθηκε από το «Κέντρο» στις ελληνικές καλένδες. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Ας προστεθεί ακόμη, όσον αφοράστα πεπραγμένα της «Ενωσης Κέντρου», ότι την προβοκάτσια στον Γοργοπόταμο, όπου βρήκαν το θάνατο 13 άνθρωποι και τραυματίστηκαν 39, ο Γ. Παπανδρέου τη χαρακτήρισε ατύχημα!
Αλλά εκεί που η «Ενωση Κέντρου» κυριολεκτικά αθέτησε κάθε προεκλογική υπόσχεση, ήταν ο Στρατός και τα Σώματα Ασφαλείας. Στην ουσία δεν αποτόλμησε ούτε πέτρα να κινήσει. Ο ΙΔΕΑ και οι φιλοβασιλικοί παρέμειναν ακλόνητοι στις θέσεις τους συνωμοτώντας και προκαλώντας ανοιχτά.

Στα «Ιουλιανά» ο Γ. Παπανδρέου εξέφραζε επιγραμματικά τον πυρήνα της σύγκρουσης:

 «Ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπον; Ο βασιλεύς ή ο λαός; Στο πολίτευμα της βασιλευομένης δημοκρατίας ο βασιλεύς βασιλεύει και ο λαός κυβερνά μέσω των νομίμως εκλεγομένων εκπροσώπων του».

Οι «αποστάτες» από την πλευρά τους ισχυρίστηκαν ότι συγκρούστηκαν με τον Γ. Παπανδρέου και στήριξαν κεντροδεξιές κυβερνήσεις, επειδή ήθελαν να αποτρέψουν ανώμαλες εξελίξεις. Όπως έλεγαν, εκεί οδηγούσε η σύγκρουση Παπανδρέου - Ανακτόρων.
Οι «αποστάτες» ενηργησαν με συνέπεια, όσον αφορά την υπεράσπιση των ταξικών συμφερόντων που εξέφραζαν και που εκείνη τη στιγμή πίστευαν ότι έπρεπε να τα υπερασπιστούν με τον συγκεκριμένο τρόπο. Γι' αυτό ακριβώς ο χαρακτηρισμός «αποστάτες» δεν αποδίδει την πραγματικότητα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιπλέον φορτίστηκε συναισθηματικά από το «Κέντρο» και παράλληλα συσκοτίστηκε έντεχνα η ουσία της πράξης των «αποστατών», για να κρυφτεί ο εξίσου βαθιά ταξικός χαρακτήρας της «Ενωσης Κέντρου» και η πολιτική της.
Το αποτέλεσμα αυτό δεν εξασφάλιζε βέβαια στους νικητές αυτοδύναμη πλειοψηφία, αποτελούσε όμως τη δικαίωση του «ανένδοτου αγώνα» που είχε ξεκινήσει ο Γεώργιος Παπανδρέου το 1961. Κι αυτό, γιατί επιτέλους απομακρυνόταν από την εξουσία η δεξιά παράταξη (μετά από 10 χρόνια συνεχούς διακυβέρνησης) και δημιουργούνταν προϋποθέσεις για περαιτέρω αύξηση του ποσοστού των αντιδεξιών δυνάμεων (με δεδομένο το κλίμα ενθουσιασμού που δημιούργησε η νίκη στη μια πλευρά και το κλίμα απογοήτευσης και σύγχυσης στην άλλη).


Η στάση των πολιτικών δυνάμεων

Από την επομένη των εκλογών ο Γ. Παπανδρέου, διαισθανόμενος την υπέρ του κόμματος του δυναμική, προσανατολίστηκε σε δυο κατευθύνσεις: Αφ' ενός να κατευθυνθεί προς νέα εκλογική αναμέτρηση και αφ' ετέρου να πάρει αμέσως την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, έστω και μειοψηφίας (για να σηματοδοτήσει την πολιτική αλλαγή και να αξιοποιήσει τη μεταβατική περίοδο). Από την άλλη όχθη, η ΕΡΕ βρέθηκε σε δεινή θέση, και κινήθηκε προς δυο μάλλον αντιφατικές κατευθύνσεις. Αφενός να εμποδίσει την άμεση πρωθυπουργοποίηση του Παπανδρέου και αφετέρου να αποφύγει νέες εκλογές. Τέλος, η ΕΔΑ προσπάθησε να δημιουργήσει κλίμα συνεργασίας με την Ένωση Κέντρου, μιας συνεργασίας που στην καλύτερη περίπτωση θα εκφραζόταν σε κυβερνητικό επίπεδο και στη χειρότερη σε επίπεδο στήριξης μιας κεντρώας κυβέρνησης (με ότι αυτό συνεπαγόταν στην προώθηση των πολιτικών της στόχων). Ως προς τα ανάκτορα, η ψυχρότητα στις σχέσεις με τον Καραμανλή ήταν από καιρό δεδομένες, ενώ διαφαίνονταν προοπτικές προσέγγισης με το Κέντρο, μετά από μια μακρό περίοδο έντασης στις μεταξύ τους σχέσεις. Στην προσέγγιση αυτή σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε ο «δεύτερος τη τάξει» ηγέτης της Ένωσης Κέντρου, ο Σοφοκλής Βενιζέλος.

Στις 5 Νοεμβρίου 1963 ο Παπανδρέου ανέβηκε στ' ανάκτορα και πήρε την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, όχι όμως και το δικαίωμα διάλυσης της Βουλής. Δυο μέρες αργότερα ανέλαβε την πρωθυπουργία, γεγονός που προκάλεσε τις οργισμένες αντιδράσεις της ΕΡΕ, η οποία με ανακοινώσεις και με δημοσιεύσεις στις εφημερίδες της, εγκαινίασε μια ακραία αντιπολιτευτική τακτική, μιλώντας για «κομουνιστικό κίνδυνο», για «διάλυση της εθνικής οικονομίας» κλπ. Σημειώνεται ότι η κυβέρνηση εκείνη αποτελούνταν από στελέχη που πρόσκεινταν περισσότερο στον Γ. Παπανδρέου και ελάχιστα στον φιλικό προς τα ανάκτορα Σ. Βενιζέλο. Ενδιαφέρον είναι, ακόμα, ότι το νευραλγικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας διατήρησε, με απαίτηση του Παύλου, ο υπηρεσιακός Δ. Παπανικολόπουλος.

Από τις πρώτες ημέρες του σχηματισμού της, η νέα κυβέρνηση έκανε σαφές ότι στοχεύει στην εξάλειψη του κλίματος που είχε επικρατήσει στη χώρα μετά τη λήξη του Εμφυλίου και στις 14-15 Νοεμβρίου προχώρησε στην απόλυση ενός μικρού αριθμού κομουνιστών κρατουμένων. Παράλληλα, εξήγγειλε τον εκδημοκρατισμό της κρατικής μηχανής και κυρίως των σωμάτων ασφαλείας και δημοσιοποίησε το τολμηρό της πρόγραμμα για τη Δωρεάν Παιδεία. Σε πολιτικό επίπεδο, ο Παπανδρέου, αντιμετωπίζοντας ισχυρές εσωκομματικές αντιδράσεις, συνέχισε να κινείται προς την προοπτική διεξαγωγής νέων εκλογών, αρνούμενος κάθε σύμπραξη με την ΕΔΑ, στη βάση της τοποθέτησης του για «διμέτωπο αγώνα» εναντίον των δύο ιδεολογικών άκρων. Η στάση του αυτή προκαλεί οργισμένες αντιδράσεις του ηγέτη της ΕΔΑ Γιάννη Πασαλίδη (2 Δεκεμβρίου), ο οποίος δηλώνει ότι η Αριστερά δεν θα ανεχθεί να «μείνει στη γωνία».

Στις 9 Δεκεμβρίου η Ελλάδα συγκλονίζεται από μια εντυπωσιακή είδηση: Την αιφνιδιαστική παραίτηση του Κ. Καραμανλή από την ηγεσία της ΕΡΕ και την αποχώρηση του από την Ελλάδα. Ακούγονται πολλά «σενάρια» για το τι ακριβώς έχει μεσολαβήσει και ορισμένοι μιλούν για άμεση ανάμιξη του αυλικού περιβάλλοντος στην εξέλιξη αυτή. Ο ίδιος ο Καραμανλής, ένας πολιτικός που δεν είχε συμβιβαστεί με την ιδέα της εκλογικής ήττας (της μοναδικής στη μακρόχρονη πολιτική του ιστορία), δηλώνει φεύγοντας ότι «το πολίτευμα πλημμελώς λειτουργεί υπό το κράτος των εκβιάσεων».

Μετά την αποχώρηση του, η οποία ερμηνεύτηκε από τους αντιπάλους του ως διαφυγή, εν όψει ποινικής του δίωξης για ατασθαλίες, η ΕΡΕ εξέλεξε αρχηγό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, έναν πολιτικό, ο οποίος, παρά τη γενικά ήπια ιδιοσυγκρασία του, ακολούθησε τακτική υψηλών αντιπολιτευτικών τόνων, υπερθεματίζοντας σε διακηρύξεις περί «κομουνιστικού κινδύνου».
Στις 10 Δεκεμβρίου ο Γ.Παπανδρέου προχωρά σε αλλαγές στην ανώτατη στρατιωτική ηγεσία και λίγες μέρες αργότερα ο αποστρατευθείς διοικητής του Α' Σώματος Στρατού στρατηγός Βέλιος εξαπολύει μια πρωτοφανή επίθεση στην κυβέρνηση, εμφανίζοντας την ως ελεγχόμενη από τους κομμουνιστές. Εμπρός στη νέα αυτή πρόκληση, ο πρωθυπουργός «πατάει πόδι» στον Παύλο και αναλαμβάνει ο ίδιος το υπουργείο Εθνικής Αμύνης στις 14 Δεκεμβρίου. Ήταν μια εξέλιξη που ερμηνεύτηκε από πολλούς ως η αρχή του τέλους για τη μονοκρατορία της δεξιάς παράταξης στις ένοπλες δυνάμεις.

Στις 16 Δεκεμβρίου συνέρχεται επιτέλους η Βουλή και για μια βδομάδα περίπου συζητά τις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης, μέσα σε ατμόσφαιρα μεγάλης πόλωσης και αντεγκλήσεων. Η ΕΡΕ, πολλοί βουλευτές της οποίας αρνήθηκαν να χειροκροτήσουν τον Παύλο κατά το «λόγο του θρόνου», επιμένουν ότι η χώρα «είναι δέσμια των κομμουνιστών», ενώ ο πρωθυπουργός επιμένει ότι το κόμμα του έφερε στην Ελλάδα το αίσθημα της ελευθερίας. Τις ίδιες ημέρες, από τις 20 Δεκεμβρίου, η κατάσταση στην Κύπρο περιπλέκεται και σε επεισόδια μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων βρίσκουν το θάνατο δεκάδες άτομα.
Η εφημερίδα "Ακρόπολις"(που υποστήριζε την ΕΡΕ) ανακοινώνει την παραίτηση του Καραμανλή από την πολιτική και την αναχώρηση του από την Ελλάδα.

Στις 23 Δεκεμβρίου (και ενώ η Τουρκία προχωρά σε πρωτοφανείς προκλήσεις και απειλεί με ανοιχτή πολεμική αναμέτρηση) διεξάγεται στη Βουλή η κρίσιμη ψηφοφορία πάνω στις προγραμματικές δηλώσεις. 167 βουλευτές ψηφίζουν υπέρ της κυβέρνησης (137 του κυβερνητικού κόμματος, 28 της ΕΔΑ και 2 διαγραφέντες της ΕΡΕ) και 130 κατά (128 της ΕΡΕ και 2 του Κόμματος Προοδευτικών του Σπύρου Μαρκεζίνη)
Παρά τη μεγάλη αυτή επιτυχία του, ο Γ. Παπανδρέου επιμένει στην πολιτική του «διμέτωπου αγώνα» και σε σχετική ανακοίνωση του αναφέρει:

«Όχι μόνον ηδυνάμεθα, αλλά παρεκαλούμεθα να δεχθώμεν την ψήφον και των δύο άκρων της Βουλής, της ΕΡΕ και της ΕΔΑ, ώστε να καθίσταται δυνατόν το απίστευτον γεγονός της υπερψηφίσεως της κυβερνήσεως και από τους 300 βουλευτάς της Βουλής. Και ηρνήθημεν!».

Μπρος στο πολιτικό αδιέξοδο ο Παύλος αναθέτει διερευνητική εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Π.Κανελλόπουλο, την οποία αυτός καταθέτει δυο μέρες μετά. Τέλος, στις 30 Δεκεμβρίου (και ενώ έχει κορυφωθεί η ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις) ο Γ. Παπανδρέου αποχωρεί από την εξουσία, κλείνοντας την κρίσιμη εκείνη περίοδο της «κυβέρνησης των 50 ημερών». Ουσιαστικά έχει πετύχει στις επιδιώξεις του: Αφ' ενός έχει αξιοποιήσει τη δυναμική υπέρ του κόμματος του και αφ' ετέρου έχει υποχρεώσει τον Παύλο να προχωρήσει σε νέες εκλογές.
Με την παραίτηση του Παπανδρέου, η χώρα οδεύει πλέον ολοταχώς προς τις νέες εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964. Υπηρεσιακός πρωθυπουργός αναλαμβάνει ο υποδιοικητής της Εθνικής Τράπεζας Ιωάννης Παρασκευόπουλος, ο οποίος (μαζί με τους συνεργάτες του) οργανώνει με άψογο τρόπο την εκλογική αναμέτρηση (κατά την οποία επικράτησε πάντως μεγάλη ένταση). Στις 16 Φεβρουαρίου η Ένωση Κέντρου θριαμβεύει, κερδίζοντας το 58,2% των ψήφων και 171 από τις 300 έδρες της Βουλής.

 Το απόρρητο «σχέδιο Περικλής»

Αποσπάσματα από την έκθε­ση Λουκάκη



ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α’

ΠΕΡΙΛΗΨΙΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ «ΠΕΡΙΚΛΗΣ» ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ (…)



«Να προδιαγράψη τας επιβαλομένας ν’ αναληφθώσιν ενεργείας υπό του συνόλου των κατά τας περιοχάς διατεθειμένων Εθνικών Αρχών επί τω σκοπώ όπως περιορισθή εις το ελάχιστον ο αριθμός των ατόμων άτινα ήθελον προσφερθή να εξυπηρετήσωσι κατά τας αναληφθησομέ- νας επιχειρήσεις τας αντιπάλους δυνάμεις των ΚΙΤΡΙΝΩΝ». ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ

Διά την εφαρμογών του Σχεδίου καθορίζονται αι προϋποθέσεις ως: α) Αικατάτόπους Εθνικαί Αρχαί να τυγχάνουν πάντοτε της απολύτου συμπαραστάσεως των αρμοδίων προϊσταμένων των κυβερνητικών Αρ­χών διά πάσαν ενέργειαν των κατά των πρακτόρων ή συνεργατών και υποστηρικτών των ΚΙΤΡΙΝΩΝ.

β) «Οιοσδήποτε οργανισμός ή άτομον εμφανιζόμενον ως συνεργαζόμενον ή ενισχύον τους ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ, θεωρείται εχθρικόν».

γ) Ως υπεύθυνον κλιμάκων εκπληρώσεως του σκοπού κατά Νομαρχιακήν περιφέρειαν θεωρείται η υπό τον Νομάρχην ή έτερον πρόσω­πον συντονιστική Επιτροπή.

δ) Διά την εφαρμογήν του Σχεδίου «ΠΕΡΙΚΛΗΣ» πέραν της κανονι­κής οργανώσεως των αρμοδίων Εθνικών Αρχών θα χρησιμοποιηθή η ειδικώς οργανωθείσα Διοίκησις επί επιπέδου Συμβουλίου Εθνικής Αμύνης.

ΑΠΟΣΤΟΛΗ (…).

α) Η εξουδετέρωσις πάσης προσπαθείας των ΚΙΤΡΙΝΩΝ διά να διεισδύσουν εις τας τάξεις των ΚΥΑΝΩΝ και ο περιορισμός του αριθμού των συμπαθούντων προς αυτούς ατόμων εντός της επικρα­τείας κατά την επιχείρησιν «ΠΕΡΙΚΛΗΣ», β) Η αποστολή θα καλυφθή:

Δια εφαρμογής Διοικητικών μέτρων διάτων οποίων είναι δυνατόν να εξασφαλισθή η υπέρ των ΚΥΑΝΩΝ συμπαράστασις του πληθυσμού. Διά καλύψεως υπό των Κυβερνητικών Αρχών, των υφιστάμενων των Διοικητικών Αρχών, ως προς τα υπ’ αυτών ληφθησόμενα μέτρα. Διά διαθέσεως υπό των Νομαρχιακών Διοικήσεων όλων των εις την διάθεσίν των μέσων, όλων των εκπροσώπων των κρατικών υπηρεσιών, διά την επιτυχίαν του Σχεδίου.

Διά συγκροτήσεως υπό των Ανωτέρων Στρατιωτικών Διοικήσεων των Δυνάμεων των ώστε να εξυπηρετηθή η εφαρμογή του Σχεδίου. Διά κατανομής των εις την διάθεσιν των Στρατιωτικών Δ/νσεων μέσων και κυρίως Μηχανικού προς κάλυψιν των εκ της εφαρμογής του παρόντος προκυπτουσών αναγκών.

Διά καθορισμού των πλαισίων χρησιμοποιήσεως των στελεχών των Στρατιωτικών Μονάδων προς υποστήριξιν των ενεργειών των Νομαρ­χιακών Δ/νσεων κατά την εφαρμογήν του Σχεδίου. Διά χρησιμοποιήσεως υπηρεσιακών παραγόντων ισχυράς προσωπικότητος εις το περιβάλλον εις το οποίον δρουν υπηρεσιακώς, εις το οικογενειακόν τοιούτον και το της περιοχής καταγωγής των, προς διαμόρφωσιν της απαιτουμένης ψυχολογίας διά την επιτυχίαν του σχεδίου.

ΑΠΟΡΡΗΤΟΝ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ


Εις την σελίδα 7 του Σχεδίου καθορίζεται ότι η απόλυτος εξασφάλισις του ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ των εκ του παρόντος απορρεουσών ενεργειών ως προς τας μεθόδους και τους σκοπούς του σχεδίου χαρακτηρίζεται ως ΖΩΤΙΚΗΣ σημασίας, η δε κοινοποίησις τούτου θα εκτελεσθή δι’ ειδικών συνδέσμων, μερίμνη της Σ.Σ. Επιτροπής της συγκροτηθείσης καρά του Αρχιστρατήγου και του Υπουργείου Εσωτερικών. Παράρτημα «Α» του Σχεδίου «Περικλής»

(Το Παράρτημα τούτο αφορά την Οργάνωσιν-Συγκρότησιν Εθνικών Δυνάμεων).


Προς τούτο εις την συγκεντρωθείσαν Ανωτάτην Διοίκησιν διά την εφαρμογή ν του Σχεδίου, υπήχθησαν άπαξ ο Κρατικός μηχανισμός, με Βασικήν Διοίκησιν δι’ εφαρμογήν του σχεδίου κατά Νομαρχιακήν Επιτροπήν, τον Νομάρχην ή εν απουσία τούτου τον προς τούτο οριζόμενον κρατικόν λειτουργόν εκ των εν τη περιοχή του Εθνικών Αρχών. Παρ’  εκάστη Νομαρχία συγκροτείται ειδική Συντονιστική Επιτροπή διά την επιχείρησιν «ΠΕΡΙΚΛΗΣ εκ των εν τη περιοχή Ανωτέρων Διοικητικών ή Δ/τών των Εθνικών Αρχών ή υπηρεσιών και βάσει των ειδικών δι’ εκάστην υπηρεσίαν ή Αρχήν εκδοθησομένων Δ/γών των Προϊσταμένων Κλιμακίων.

Αρμοδία Ανωτάτη Πολιτική Αρχή ως προς το παρόν, το Υπουργείον Εσωτερικών.

Αναφορικώς προς την χρησιμοποίησιν των Εθνικών Αρχών καθορίζο­νται τα ακόλουθα:

«Αι Ένοπλοι Δυνάμεις λόγω του συμπαγούς και πλήρως συγκεκροτημένου μηχανισμού, καλύπτοντος το μεγαλύτερον μέρος της Επικρα­τείας, δύνανται να διαδραματίσουν σοβαρωτατον ρόλον». «Τα Σώματα Ασφαλείας δύνανται προεπιχειρησιακώς να δημιουργή­σουν κλίμα φοβίας και ηττοπαθείας εις τους ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ». Την δράσιν των θα επηρεάοη η κάλυψις των ενεργειών των εκ των άνω:

Πολιτικοί Κεντρικοί Αρχαί: Διά καταλλήλων ενεργειών, δύνανται να διαγράψωσι, διά τας υπ’ αυτάς υπηρεσίας, γενικός κατευθύνσεις διά την θετικήν συμβολήν των εις τας υπ’ αυτάς υπηρεσίας, γενικάς κατευ­θύνσεις διά την θετικήν συμβολήν των εις τας επιχειρήσεις κατά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ».

Πολιτικοί Περιφερειακοί υπηρεσίαι: Βάσει κατευθύνσεων και εν στε­νή συνεργασία μετά των κατά τόπους στρατιωτικών Αρχών ως και υπό τον συντονιστικόν έλεγχον των Νομαρχιών, δύνανται να διαδραματίσουν σοβαρόν ρόλον εις τας επιχειρήσεις κατά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ». Κοινωνικοί οργανώσεις: ως Συνδικαλιστικοί, Συνεταιριστικοί, Παλαιοπολεμιστικαί. Πνευματική ηγεσία. Εκκλησία και Αρχαιοτοπικής Αυτοδιοικήσεως, δύνανται καταλλήλως χρησιμοποιούμενοι να δια­δραματίσουν σοβαρόν ρόλον κατά την διεξαγωγήν των επιχειρήσεων. Παράρτημα του «Β» Σχεδίου «Περικλής» (Το Παράρτημα τούτο αφορά τας Πληροφορίας). Εις το Παράρτημα τούτο μεταξύ των άλλων καθορίζεται: Η Χωροφυλακή: Να εντείνη τα μέρτα παρακολυθήσεως της δραστηριότητος των υπόπτων ατόμων συνεργασίας ή συμπαθείας προς τους ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ προβαίνουσα εις καταλλήλους ενεργείας δι’ απομόνωσεως των πλέον επικίνδυνων εκ τούτων.

Η Αστυνομία Πόλεων να ενεργήση ως και η Χωρ/κή διά τας περιοχάς της».

Ο Κρατικός Μηχανισμός: Να απομακρύνη τους υπόπτους συνεργα­σίας ή συμπαθείας μετά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ εκ των θέσεων των, εις δευτερούσης σημασίας τοιαύτας». Παράρτημα «Γ» του Σχεδίου «ΠΕΡΙΚΛΗΣ» α) Το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ τούτο αποτελεί πλήρες Σχεδίον Διαφωτίσεως του Σχεδίου «ΠΕΡΙΚΛΗΣ», αναφερόμενον εις τους ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ και τους συνοδοιπόρους και περιλαμβάνον δυο περιόδους, την περίοδον της κηρύξεως των επιχειρήσεων και την προεπιχειρησιακήν περίοδον από της κηρύξεως των επιχειρήσεων.

β) Εις το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ τούτο μεταξύ των άλλων καθορίζεται ότι: Η συνεργασία μετά των Εθνικών Πολιτικών Δυνάμεων της Αντιπολιτεύ­σεως εκτός του ότι εξυπηρετεί τους ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ εις την αντιμετώπισιν της φοβίας των οπαδών των, παρέχει και την ευχέρειαν να καλύψουν και την πραγματική ν των δύναμιν, και την έλλειψιν θέσεων επί των βασικών προβλημάτων, αλλά και τας επιδιώξεις των (σελίς 2). «Αι Ένοπλοι Δυνάμεις και δύνανται και πρέπει να ριφθούν εις τον αγώνα κατά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ δι’ όλων των μέσων των» (σελίς 4η). «θα παρασχεθή η απαιτουμένη υποστήριξις υπό των κατά τόπους Στρατιω­τικών και ενδεχομένων Πολιτικών Αρχών δια την διανομή και διοχέ- τευσιν του υλικού διαφωτίσεως, δια δε την ΦΑΙΑΝ προπαγάνδαν, θα υπάρξη απαιτουμένη κάλυψις υπό των Αστυνομικών Αρχών δια την διανομήν ταύτης» (σελίς 6η).

«Από της κηρύξεως των επιχειρήσεων αι Ένοπλοι Δυνάμεις και Μονάδες Στρατού και τα TEA), θα διοργανώσουν την διανομήν και διοχέτευσιν, υπό μορφήν ΦΑΙΑΣ προπαγάνδας, προκηρύξεων, αφισσσών, και φυλλαδίων και θα συλλέγουν και διαβιβάζουσιν προς τον ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΝ πληροφορίας απ* ευθείας, γ) Η διανομή και μεταφορά του υλικού της ΦΑΙΑΣ προπαγάνδας θα γίνεται υπό το προπαρασκευασθησόμενον κάλυμμα της συνεργασίας ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΥ και Ενόπλων Δυνάμεων (σελίς 10).

6) Ως τηλεφωνικόν Κέντρον Αναφοράς καθορίζεται το τηλέφωνον ΑΘΗΝΩΝ 817.760. (Σημείωση: Το τηλέφωνον τούτο ανήκεν εις την Κ.Υ.Π. και τo εχειρίζετο ο Αντισυνταγματάρχης Παπαδόπουλος Γεώργιος.)

Παράρτημα «Δ» του Σχεδίου «Περικλής»

(Το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ τοΰτο αφορά τα Διοικητικά μέτρα).

Εις το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ τούτο μεταξύ των άλλων καθορίζεται όπως:

Προκληθώσι αι απαιτούμενοι διοικητικοί ενέργειαι δια την απομάκρυνσιν εκ των κυρίων θέσεων εις δευτερεύουσας τοιαύτας παντός κρατικού λειτουργού υπόπτου συνεργασίας μετά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ.

«Εκδηλωθή η μεγίστη δυνατή πίεσις των Αρχών Εθνικής Ασφαλείας τη χρησιμοποιήσει των πλέον αποδοτικών μεθόδων, επί πάσης ομάδος ή παντός ατόμου θεωρουμένου υπόπτου συνεργασίας ή προσκειμένου προς τους ΚΙΤΡΙΝΟΥΣ».

«Παρεμβάλλονται τα μέγιστα δυνατά εμπόδια εις την κίνησιν, ή δράσιν οργανώσεων ή ατόμων υπόπτων συνεργασίας μετά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ». «Να αναζητωνται συνεχώς πληροφορίαι σχετικώς με την δράοιν πρα­κτόρων 5ης φάλαγγος ΚΙΤΡΙΝΩΝ ή συνεργαζομένων ή συμπαθού­ντων προς αυτούς ατόμων και βάσει τούτων να προπαρασκευάζονται οι ΜΑΥΡΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ επικινδύνων ατόμων επί τω σκοπώ όπως εφαρμοσθούν εν καιρώ τα υπό του ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΟΣ «Ε» καθορι­ζόμενα ειδικά μέτρα. Παράρτημα «Ε» του Σχεδίου «Περικλής»

(Το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ) τούτο αφορά τα ειδικά μέτρα των Αρχών και Υπηρεσιών Εθνικής Ασφαλείας δια το Σχέδιον «ΠΕΡΙΚΛΗΣ»), α) Εις το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ τούτο καθορίζονται τα κάτωθι επί λέξει: Να προπαρασκευασθώ και με την έναρξιν της προπαρασκευαστικής φά­σεως επιχειρήσεως «ΠΕΡΙΚΛΗΣ» να εκτελεσθή η συλληψις πάντων των θεωρουμένων ως επικινδύνων προς την έκβασιν της επιχειρήσεως «ΠΕΡΙΚΛΗΣ» ατόμων.

β) Ταύτα δια του μηχανισμού των Μέτρων Εθνικής Ασφαλείας να εκτοπισθούν.

γ) Να προπαρασκευασθή και εν καιρώ να εφαρμοσθή η επιβολή πάσης δυνατής ψυχολογικής βίας, τόσον επί των υπόπτων συνεργασίας μετά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ, όσον και επί των τυχόν ανακαλυπτομένων οργάνων της 5ης φάλαγγος τούτων.

δ) Εμφανής παρακολουθησίς των υπό των Αστυνομικών οργάνων, συνεχής αστυνόμευσις πάσης ενεργείας των, παρεμβολή προσκομμά­των εις την υπό των Εθνικών αρχών ή υπηρεσιών απαιτουμένων υπ’ αυτών, εντός των δικαιωμάτων των, υπηρεσιακών εξυπηρετήσεων των, θα πρέπει να θεωρούνται ως πρόσφοροι και αποδοτικαί μέθοδοι ενεργείας δια την εξασφάλισιν της επιδιωκομένης ψυχολογικής βίας.


ε) Πάσα παράβασις υπόπτου συνεργασίας μετά των ΚΙΤΡΙΝΩΝ και δη δια τας περιπτώσεις που πρόκειται περί ατόμων παραγόντων, να καταμηνύεται και δια την ελαφροτέραν ακόμη περίπτωσιν εν τη επι­διώξει της μεγίστης δυνατής ψυχολογικής βίας, τόσον υπ’ αυτών τού­των, όσον κυρίως επί των προς ους ούτοι απευθύνονται εν τη προσπαθεία των της διευρύνσεως της 5ης φάλαγγος.

Εν Αθήναις τη 20/2/1965.
Χ. ΔΟΥΚΑΚΗΣ Αντιστράτηγος




«Ιουλιανά» 1965

Τα γεγονότα της 15ης του Ιούλη 1965, καθώς και εκείνα που τα ακολούθησαν και που καθιερώθηκαν ως «Ιουλιανά» ήταν από τα πιο σημαντικά της περιόδου μετά το 1950 και μέχρι τις παραμονές της δικτατορίας του 1967-1974.

Η σημασία τους καθορίζεται από τη μεγάλη όξυνση και τη διάρκεια που πήραν οι εγχώριες ενδοαστικές αντιθέσεις, πάντα σε συνδυασμό με την άμεση εμπλοκή του ξένου παράγοντα (ΗΠΑ) και τους γενικότερους σχεδιασμούς του στην περιοχή (Κυπριακό) και που έστρωσαν το δρόμο για την επιβολή της δικτατορίας
.

Ο Ιούλιος του 1965 υπήρξε περίοδος έντονων πολιτικών ζυμώσεων και αναταραχών. Περίοδος όπου η δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου αμφισβητείται στην άσκηση των καθηκόντων της από το νέο βασιλιά Κωνσταντίνο. Η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου αντιλαμβανόμενη τον ανακτορικό ρόλο που παίζει ο Υπουργός Εθνικής Αμύνης Π. Γαρουφαλιάς, ζητά την αντικατάστασή του, αλλά παρεμποδίζεται από τον Κωνσταντίνο, που δεν υπογράφει το αντίστοιχο Βασιλικό Διάταγμα. Πρωθυπουργός και Βασιλιάς ανταλλάσσουν πέντε επιστολές, όπου, τελικά διαπιστώνεται, ότι η κυβέρνηση τελεί υπό βασιλική κηδεμονία.




Ο Γ. Παπανδρέου δεν αποδέχεται τον εξευτελισμό και στις 15 Ιουλίου παραιτείται. Ο λαός ξεχύνεται στους δρόμους εκδηλώνοντας την πίστη του στην νόμιμη κυβέρνηση του (την οποία είχε εκλέξει 1,5 χρόνο πριν, τον Φλεβάρη του '69 με 52,72% και 171 έδρες). Ταυτόχρονα στα ανάκτορα αναζητούνται βουλευτές από την Ένωση Κέντρου για το σχηματισμό νέας κυβέρνησης. Είναι οι λεγόμενοι αποστάτες, που θα καταφέρουν να πάρουν από τη Βουλή ψήφο εμπιστοσύνης, το Σεπτέμβρη, αφού έχουν ήδη προηγηθεί δύο αποτυχημένες προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης. Όλο αυτό το διάστημα της αυλικής συνταγματικής εκτροπής, ο λαός βρίσκεται κάθε νύχτα στους δρόμους, δίνοντας με δυναμισμό τη δική του μάχη υπέρ της Δημοκρατίας.

Σε εκείνες τις πρώτες διαδηλώσεις και συγκεκριμένα το βράδυ της 21ης Ιουλίου 1965 βρίσκει το θάνατο ο φοιτητής της Ανωτάτης Εμπορικής, Σωτήρης Πέτρουλας. Εκείνη την περίοδο δημιουργείται το κίνημα του "114" , που αναφέρεται στο τελευταίο άρθρο του Συντάγματος "Η τήρησις του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων" και αντιπροσώπευε το αίσθημα του λαού για Δημοκρατία, ενάντια στις παρεμβάσεις του Παλατιού. 






Tα Ιουλιανά και η Αποστασία

Tα Ιουλιανά και η «αποστασία» του 1965 ήταν κορυφαίες στιγμές στην ιστορία της ταξικής πάλης στην Ελλάδα. Κορυφαίες τόσο ως προς την ένταση που απέκτησε ο κοινωνικός αγώνας, όσο και ως προς τις ιστορικές δυνατότητες που διάνοιξε, τέτοιες που επέβαλαν στο αστικό καθεστώς να τις ακυρώσει μέσω της επιβολής μιας ειδεχθούς δικτατορίας. Γιατί ήταν η κορωνίδα μιας διαδικασίας «ηγεμονίας» στην πολιτική ζωή της χώρας που έφερε την Αριστερά, και μάλιστα με τη μορφή της άμεσης παρέμβασης των μαζών στο πολιτικό προσκήνιο, θέτοντας ζητήματα μετασχηματισμού του συνόλου του αστικού πολιτικού μηχανισμού με άξονα την ανακίνηση του πολιτειακού αλλά και του εκδημοκρατισμού και της εκκαθάρισης των κρατικών μηχανισμών.[1]

Πράγματι, τα «Ιουλιανά» ως τεράστια κίνηση μαζών επιστέγασε μια διαδικασία προώθησης των εργατικών θέσεων που είχε συντελεστεί από τα 1954 όταν η Αριστερά, 5 μόλις χρόνια μετά την καταστροφή που επέφερε ο εμφύλιος, αποσπούσε, στις δημοτικές εκλογές, στις 21 και 28 Νοεμβρίου, τους μεγαλύτερους δήμους της χώρας (εκτός από τους τρεις μεγαλύτερες δήμους της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και του Πειραιά, απέσπασε και τους πέντε στους οκτώ με πληθυσμό πάνω από 40.000 όπως τον Βόλο, τη Λάρισα, την Καβάλα, τη Νίκαια, το Κερατσίνι κλπ καθώς και τους περισσότερους της περιφέρειας πρωτευούσης)[2],  όταν στα 1956 διεμβόλιζε με την παρουσία της την πολιτική σκηνή[3] και εξασφάλιζε σημαντική παρουσία στο εκλογικό μέτωπο κατά της ΕΡΕ με τη συμμετοχή της στη Δημοκρατική Ένωση[4], όταν αναδεικνυόταν σε αξιωματική αντιπολίτευση στα 1958, όταν έστρεφε το «Κέντρο» αριστερά στον «ανένδοτο» και τις εκλογές του 1963-64, όταν εξωθούσε στην εκλογική του τιμωρία στις δημοτικές του 1964, επειδή ως κρατικός πλέον διαχειριστής δεν ανταποκρίθηκε στις κοινωνικές απαιτήσεις. Αυτή ακριβώς η πορεία ήταν εκείνη που έβγαλε τις μάζες στα πεζοδρόμια στα 1965, που έθεσε τα θέματα εξουσίας σε κινηματική βάση.

Αλλά και η «αποστασία» στα 1965 ήταν το αντίπαλο δέος, το επιστέγασμα μιας διαδικασίας που αφορούσε στην προώθηση των αστικών στρατηγικών σε κομβικά επίπεδα της ταξικής πάλης με τη μορφή του είδους του κράτους, των θεσμών και της μορφής της πολιτικής σκηνής που θα διαμορφώνονταν στην Ελλάδα εκείνης της περιόδου. Ήταν η απόπειρα συσπείρωσης των αστικών πολιτικών δυνάμεων, ήταν το προοίμιο ενός καθεστώτος που θα πλαισίωνε τα συμφέροντα του αστικού κόσμου, ένα αποφασιστικό βήμα στην επιβολή ενός κράτους έκτακτης ανάγκης που έπαιρνε ειδικά μέτρα εναντίον του λαϊκού κινήματος. Γιατί τα πλήγματα καταστολής που επέφεραν στο κίνημα αυτό οι παρακρατικοί μηχανισμοί της περιόδου 1958-1963,[5] το σχέδιο «Περικλής» και η παραγωγή μιας «μνήμης» στους ανθρώπους,[6] οι εκλογές «βίας και νοθείας» του 1961,[7] η επιστράτευση του Κέντρου ως αντίπαλου δέους της Αριστεράς με στόχο, πρωτοφανή στα παγκόσμια χρονικά, να περιορίσει κατά από 20% στις επόμενες εκλογές την Αριστερά, δεν αποδείχθηκαν αρκετά για να προστατέψουν το αστικό πολιτικό σύστημα και απαιτήθηκε μια ευρύτατη πολιτική σύγκλιση γύρω από τα συμφέροντα του θρόνου.

Αντίθετα, η Αριστερά άρχιζε να εμφανίζει για το σύστημα πολύ επικίνδυνα χαρακτηριστικά. Με άξονα την όξυνση του Κυπριακού ανασυγκροτούσε ραγδαία τα αντιιμπεριαλιστικά της μέτωπα, εκδηλώνοντας έναν έντονο αντιαμερικανισμό, πολλαπλασίαζε σε πυκνότητα τις απεργιακές κινητοποιήσεις που διοργάνωνε, ιδίως από τα 1962 και μετά, ενώ οι αγώνες για την εκπαίδευση και τον εκδημοκρατισμό διεύρυναν τα κοινωνικά υποκείμενα που μετείχαν στην κοινωνική αντιπαράθεση, με υπομόχλιο τη διαμόρφωση ενός φοιτητικού κινήματος, όπως μορφοποιήθηκε  μετά το Β΄ Πανσπουδαστικό Συνέδριο του καλοκαιριού του 1959 και τη δημιουργία ενός ισχυρότατου κινήματος νεολαίας (1-1-4, κινήσεις για αφοπλισμό, πορείες ειρήνης, Λαμπράκηδες κλπ).

Έναντι αυτών ακριβώς των πιέσεων του εργατικού κινήματος βρέθηκε στα Ιουλιανά αντιμέτωπος ο αστικός πολιτικός κόσμος. Ειδικά όταν οι δημοτικές εκλογές του 1964 έδειξαν ότι το εγχείρημα της Ένωσης Κέντρου ξεθώριασε όσο γρήγορα απέσπασε την αρχική εύνοια των μαζών και η ΕΔΑ κυριάρχησε σε όλους σχεδόν τους δήμους της χώρας, [8]ενώ το κράτος αγωνιζόταν ασθμαίνοντας και καταργώντας όλα τα προσχήματα αστικής νομιμότητας να ενισχύσει τις τυπικές κατασταλτικές προφυλακές του ώστε να αντιμετωπίσει μια πιθανή έφοδο των μαζών στο πολιτικό προσκήνιο, με τη Χωροφυλακή να τρομοκρατεί ανοικτά τους πολίτες,[9] το  «σχέδιο Περικλής» και τον στρατό να εκδίδουν χιλιάδες φυλλάδια και βιβλία «εθνικού περιεχομένου», η δράση της CIA να γίνεται ανεξέλεγκτη, τις οργανώσεις τύπου ΕΚΟΦ να λυντσάρουν αριστερούς φοιτητές, αλλά και τους παρακρατικούς να διαπράττουν δολοφονίες εν μέση οδώ όπως του Λαμπράκη.[10]

Ήδη φαινόταν ότι ο Γ. Παπανδρέου αδυνατούσε να ελέγξει τα κινηματικά χαρακτηριστικά που είχε προσλάβει ο «Ανένδοτος» και είχε διεμβολιστεί από το εργατικό κίνημα και τις πρακτικές του, να διαχειριστεί τη νίκη του στις εκλογές του 1964 έναντι των κοινωνικών απαιτήσεων,  ενώ η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης των μαζών, παρά την άνοδο όλων των άλλων οικονομικών δεικτών λόγω της ευνοϊκής διεθνούς συγκυρίας, ακύρωνε τα σχέδια πολιτικής συναίνεσης και δημιουργούσε όρους κοινωνικής πόλωσης, της οποίας η εκτίναξη της μετανάστευσης (σε αριθμούς μεταναστών μόνο στα 1965 έφτασαν τις 117.000 ) [11] αποτελούσε μια πολύ ενδεικτική πλευρά.[12] Για το αστικό καθεστώς ο κίνδυνος μιας κοινωνικής έκρηξης γινόταν όλο και πιο πιθανός, όπως φάνηκε και από τις σπασμωδικές προσπάθειες του Καραμανλή τα δύο προηγούμενα χρόνια να αποσοβήσει τις αντιδράσεις, ενισχύοντας τον έμμεσο μισθό και το κράτος πρόνοιας χωρίς, όμως, πραγματική κοινωνική αναδιανομή,[13] προσφεύγοντας σε μια άναρχη διευκόλυνση εισαγωγής ξένου κεφαλαίου,[14] ιδίως γερμανικού, στην Ελλάδα,[15] και μάλιστα, χωρίς, ασφαλιστικές δικλείδες προστασίας της εγχώριας παραγωγής.[16] Έτσι, σύντομα αντιμετώπισε τη διόγκωση του δημόσιου  ελλείμματος και σε συνδυασμό με την κρίση των εξαγωγών αγροτικών προϊόντων και την καθήλωση του ναυτιλιακού συναλλάγματος δημιούργησε ένα εκτεταμένο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Η βελτίωση ορισμένων οικονομικών δεικτών[17] δεν σήμανε και τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης των εργαζομένων,[18] ενώ η πρακτική παραγωγής εντυπώσεων με υπερκοστολογημένα «εντυπωσιακά» έργα, χωρίς παραγωγικό αντίκρισμα, δεν ανέκοψαν την κοινωνική δυσαρέσκεια και δεν διέσωσαν και την κυβέρνησή του.[19]


Από την άποψη αυτή τα Ιουλιανά και η
«Αποστασία»  ήταν το τελευταίο χαρτί που έπαιζε το καθεστώς για να οχυρωθεί πίσω από ένα αυταρχικότερο κράτος, που θα έχαιρε όμως κάποιας στοιχειώδους δημοκρατικής νομιμότητας, αφού μια ανοικτή δικτατορία θα ακύρωνε τα σχέδια τμήματος της αστικής τάξης να δημιουργήσει όρους φυσιολογικής συσσώρευσης κεφαλαίου που δεν θα επέτρεπε και τις οικονομικές λαθροχειρίες που τα καθεστώτα έκτακτης ανάγκης πάντα γεννούσαν, «τραυματίζοντας» τα μακροπρόθεσμα αστικά συμφέροντα προς όφελος της «πελατείας» του εκάστοτε δικτάτορα. Όμως, όλο και περισσότερο τα πράγματα έδειχναν ότι μια τέτοια λύση θα ήταν η μόνη εφικτή για το σύστημα. Γιατί το παιχνίδι σε σχέση με την πατριδοκαπηλία είχε χαθεί για το αστικό καθεστώς, γιατί η εκρηκτική κατάσταση στην Κύπρο, ιδίως μετά το υπόμνημα το Μακαρίου για αλλαγές στο Σύνταγμα του νησιού και την απόρριψη των Τούρκων με τη συνοδεία απειλών για επέμβαση, στις 30 Νοεμβρίου 1963, έδινε πλέον την ιδεολογική ηγεμονία στον αντι-αποικιακό λόγο της Αριστεράς. Οι τεράστιες διαδηλώσεις στην Αθήνα, η καταδίκη των συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου, το συλλογικό μένος κατά του ΝΑΤΟ που πίεζε για εγκατάσταση νατοϊκής δύναμης στην Κύπρο και προωθούσε ζήτημα διχοτόμησης του νησιού, τα  αιματηρά επεισόδια στον Πενταδάκτυλο, η αποστολή  μυστικά μιας ελληνικής μεραρχίας στην Κύπρο, ο φόβος  για πραξικόπημα και την ανακήρυξη χωριστού τουρκοκυπριακού κράτους στο νησί (Ιούλιος 1964),[20] οι απελάσεις Ελλήνων από την Κωνσταντινούπολη, το  Σχέδιο Άτσενσον, τον Αύγουστο του 1964, οι διαφωνίες Μακάριου-Παπανδρέου για την ακολουθητέα πολιτική στο Κυπριακό,[21] ήταν ο καμβάς πάνω στον οποίο εξυφάνθηκε πλέον η παρέμβαση των μαζών στο ελληνικό πολιτικό προσκήνιο με όρους προνομιακούς ακόμα και στο «εθνικό» πεδίο. Αντίθετα, ο αστικός εθνικισμός φαινόταν να έχει τεθεί πλήρως στο περιθώριο.[22]



Αυτές τις δύσκολες συνθήκες για το αστικό καθεστώς προσπάθησε να αντιμετωπίσει η «Αποστασία». Με τη συνδρομή της CIA και των Αμερικανών εκδηλώνεται η πρόθεση να ανατραπεί η κυβέρνηση Παπανδρέου και να αυταρχικοποιηθεί το κράτος. Οι Αμερικανοί ήταν ιδιαίτερα δυσαρεστημένοι επειδή η κυβέρνηση Παπανδρέου απομάκρυνε από την ΚΥΠ τους φανατικούς οπαδούς της αμερικανοκρατίας, ενθάρρυνε την κυπριακή κυβέρνηση να αγοράσει όπλα από την ΕΣΣΔ, υποχρέωσε τη CIA τα χρήματα που μέχρι τότε έστελνε απευθείας στην ΚΥΠ να τα παραδίδει στο υπουργείο Προεδρίας[23] και απαγόρευσε στην τελευταία να δίνει πληροφορίες στο State Department.[24] Επιπλέον, οι Αμερικανοί θεωρούσαν ότι ο Παπανδρέου υπονόμευε την πολιτική τους στο Κυπριακό, ενώ και οι αμερικανικές εταιρίες πετρελαίου διαμαρτύρονταν για έλεγχο των  κερδών τους στην Ελλάδα που απειλούσε να επιβάλει το ελληνικό υπουργείο των Οικονομικών.[25]

Έτσι, ξεκίνησε η υλοποίηση του σχεδίου της εκ των ένδον αποψίλωσης της κυβέρνησης Παπανδρέου. Η ίδια η αδυναμία του Παπανδρέου να επιβάλει στην Ένωση Κέντρου τη δεξιά της τάσης έναντι στους αριστερίζοντες (στις 20 Μαρτίου 1964 διεγράφη ο Η. Τσιριμώκος και ο Σ. Παπαπολίτης, ενώ στις εκλογές στη βουλή για την ανάδειξη προέδρου δεν ψήφισαν το Νόβα 30 βουλευτές και έγραψαν «Δημοκρατία» στα ψηφοδέλτια),[26] επέβαλε στους Αμερικανούς να επισπεύσουν τις διαδικασίες. Η αποτυχία τους να επιβάλουν στον Παπανδρέου συνάντηση με τον τούρκο πρωθυπουργό Ινονού, κατά την επίσκεψη του τον Ιούνιο του 1964 στην Ουάσιγκτον, θεωρήθηκε μια επιπλέον νίκη της αριστεράς της Ε.Κ, παρότι κατόρθωσαν τελικά να επιβάλουν την παραίτηση του Α. Παπανδρέου από την κυβέρνηση, στις 16 Νοεμβρίου 1964 ( μετά από επιθέσεις της εφημερίδας «Ελευθερίας» και του Κ. Μητσοτάκη). [27] Οι προβοκάτσιες στο Γοργοπόταμο, στις 29 Νοεμβρίου 1964 με τους 13 νεκρούς και το σαμποτάζ στον Έβρο[28] ήταν μια δοκιμή για το παρακράτος που ανελάμβανε και αυτό κεντρικό ρόλο στις εξελίξεις. [29]

Η δεύτερη φάση της διάλυσης του πολιτικού σκηνικού που είχε απορρεύσει μετά τις εκλογές του 1963 έθεσε την «αποστασία» ως τον κυρίαρχο μηχανισμό των επιδιώξεών της. Είχε ως αφετηρία της, στις 8 Ιουλίου 1965, την επιστολή που έλαβε ο Παπανδρέου από τον βασιλιά που του απαγόρευσε να αντικαταστήσει τον Γαρουφαλιά ως υπουργό Εθνικής Άμυνας και έμμεσα τον κατηγόρησε ότι είχε αναμιχθεί στη συνομωσία του ΑΣΠΙΔΑ.[30] Ήταν η κατάληξη ενός αντιπερισπασμού  στις απόπειρες που έγιναν από την κυβέρνηση Παπανδρέου να ελέγξει τον κρατικό μηχανισμό που βυσσοδομούσε με το σχέδιο «Περικλής».[31] Όπως κατάγγειλε στη βουλή ο Η. Ηλιού το σχέδιο είχε ενεργοποιηθεί εκ νέου στα 1965, όπως φάνηκε με τη δολιοφθορά στον Έβρο του Παπαδόπουλου και την ανακάλυψη "κομμουνιστικής δολιοφθοράς και διείσδυσης εις τας Ενόπλους Δυνάμεις".[32]

Ακριβώς για να δημιουργηθεί σύγχυση επινοήθηκε και η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, ιδίως από τη στιγμή που επανήλθε στην κυβέρνηση, στις 25 Απριλίου 1965, ο Α. Παπανδρέου.[33] Η εφημερίδα «Ημερήσιος Κήρυξ» της Λάρισας, του πρώην προέδρου της Βουλής Κ. Ροδόπουλου, κατήγγειλε  ότι αξιωματικοί στην Κύπρο και Ελλάδα δημιούργησαν μια οργάνωση, τον ΑΣΠΙΔΑ, για να ανατρέψουν το αστικό καθεστώς, η «Ελευθερία» έσπευσε να εμπλέξει και τον Α. Παπανδρέου, ο Π. Γαρουφαλιάς, υπουργός Αμύνης της κυβέρνησης, κάλυψε τη μεθόδευση των «αποκαλύψεων» και διατάχθηκαν συλλήψεις και ανακρίσεις, παρότι το επίσημο πόρισμα του  προέδρου του Αναθεωρητικού Στρατοδικείου αναφέρθηκε απλά σε «μωροφιλόδοξους» αξιωματικούς. [34]





Η επιστολή της ρήξης σχετικά µε την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ


Τα αρχικά του ΑΣΠΙΔΑ (Αξιωµατικοί Σώσατε Πατρίδα Ιδανικά Δηµοκρατία Αξιοκρατία) έγιναν γνωστά στις 18 Μαΐου του 1965 από µια εφηµερίδα της Λάρισας η όποια ανήκε σε τοπικό πολιτευ­τή της ΕΡΕ. Ο «Ηµερήσιος Κήρυξ» αποκάλυ­πτε, λοιπόν, ότι στους κόλπους του στρατού δρούσαν δύο συνωµοτικές οργανώσεις, η αρι­στερής απόκλισης οργάνωση ΑΣΠΙΔΑ και η κεντρώας απόκλισης ΦΕΑ (Φρουρός Ελευθερίας - Ανεξαρτησίας).

Η είδηση δεν άργησε να αναπαραχθεί την εποµένη στον κεντρικό αθηναϊκό Τύπο δηµιουργώντας µια σχετική αναστάτωση, η οποία δεν άργησε να λάβει εκρηκτικές διαστάσεις. Αντί λοιπόν άµεσης διάψευσης των ανοησιών του δηµοσιεύµατος, η κυβέρνηση ανακοίνω­σε ότι το υπουργείο Άµυνας είχε ήδη αναθέ­σει αρµοδίως τη διενέργεια διερεύνησης της υπόθεσης. Αποτέλεσµα ήταν η υπόθεση ΑΣΠΙ­ΔΑ να προκαλέσει τέτοιον πολιτικό σάλο ώστε να επισκιαστεί κάθε άλλη δραστηριότητα της επικαιρότητας. Ακολούθησε η ρήξη του πρω­θυπουργού Γ. Παπανδρέου µε τον υπουργό Εθνικής Άµυνας, η οποία ήρθε στο φως της δηµοσιότητας την 1 Ιουλίου. Ο Παπανδρέ­ου έπαυσε τον Γαρουφαλλιά, αλλά αυτήν την αποποµπή δεν την έκανε δεκτή ο νεαρός άναξ µε προκλητικό τρόπο, οδηγώντας ο ηλίθιος, ξενόφερτος, εγκάθετος βασιλιάς σε ένα τεράστιο πολιτικό πρόβληµα το οποίο πλήρωσε ακριβά η χώρα. Αµέσως άρχισε µια αλληλο­γραφία ανάµεσα στον πρωθυπουργό και τον ελεγχόµενης νοηµοσύνης νεαρό άνακτα που εκείνη την περίοδο… χαλάρωνε στα ανάκτορά του στην Κέρκυρα.


Η επιστολή του Γεωργίου Παπανδρέου στον βασιλιά



 Εν Αθήναις τη 9η Ιουλίου 1965

Μεγαλειότατε,

Με κατάπληξιν και βαθυτάτην οδύνην ανέγνωσα την χθεσινήν επιστολήν της Υµετέρας Μεγαλειότητος. Είναι προφανές ότι αύτη απο­τελεί έργον ολέθριων συµβούλων. Και εύχο­µαι όπως µη αποβή µοιραία διά το Έθνος.

1) Επισηµαίνεται ότι από της 7ης Μαΐου δεν υπήρξεν εκ µέρους εµού αίτησις συνεργασί­ας. Τούτο οφείλεται εις το γεγονός ότι υφίστατο συνεργασία της Υµετέρας Μεγαλειότη­τος µετά των Υπουργών Εξωτερικών και Εθνι­κής Αµύνης, ώστε λαµβάνατε πλήρη γνώσιν των σχετικών ζητηµάτων. Καθ’ όσον µε αφο­ρά, ακόµη ανέµενον την λήξιν της Συνόδου της Βουλής, η οποία συνεχώς και απροόπτως παρετείνετο, ίνα συνεργασθώ µετά της Υµετέ­ρας Μεγαλειότητος επί της γενικής πολιτικής καταστάσεως. Εάν όµως κατ’ αυτό το διάστη­µα είχατε κρίνει ότι επεβάλλετο η συνεργασία µας, θα ήτο δυνατόν, όπως συνέβη και άλλο­τε, να µε είχατε καλέσει. Εν τούτοις, και τώρα, οπότε εθεώρησα επείγουσαν την συνεργασίαν µας, αντί συναντήσεως µου απηντήσατε διά της επιστολής.

2) Ανέγνωσα µε απορίαν την γνώµην Υµών, ότι υφίσταται εις την χώραν «κατάστασις ανώ­µαλος και ανησυχητική, κλονισµός του αισθή­µατος ασφαλείας και του κράτους δικαίου». Ο Τύπος της Δεξιάς κατασκευάζει αυτήν την ει­κόνα. Συµβαίνει όµως εις την πραγµατικότητα το αντίθετον. Υπάρχει πλήρης ηρεµία εις την χώραν και λειτουργεί το Κράτος Δικαίου. Προσεφέραµεν εις τον Λαόν µας και Ελευθερίαν και Νοµιµότητα και Τάξιν. Όσαι εκτροπαί εκ της νοµιµότητος σηµειωθούν, και είναι ελά­χισται, κολάζονται από την Δικαιοσύνην. Και έχω απαγορεύσει αυστηρώς πάσαν οχλοκρατικήν εκδήλωσιν.

3) Καταγγέλλεται η ΚΥΠ ως κέντρον «επανα­στατικής συνωµοτικής οργανώσεως». Αλλά το πόρισµα του Στρατηγού Σίµου, ο οποίος εξήτασεν 93 αξιωµατικούς και 2 ιδιώτας, είναι ότι µόνον εις αξιωµατικός της ΚΥΠ θεωρείται ένο­χος και εις δύο προϊσταµένους του καταλογί­ζει µόνον ευθύνην αµελείας.

4) Υπενθυµίζετε την γνώµην µου περί τερ­µατισµού της υποθέσεως µετά την υποβολήν του πορίσµατος της διοικητικής εξετάσεως. Αλλά αυτό δεν ήτο γνώµη ιδική µου. Ήτο πόρισμα του Στρατηγού Σίμου, το οποίον απλώς απεδέχθην. Εν τούτοις, απεδέχθην και την συνέχισιν των ανακρίσεων. Και έχω διατάξει, όπως δι’ όλων των μέσων εξακριβωθή η αλή­θεια.

5) Αναφέρετε και το εκλογικόν πραξικόπη­μα «Περικλής». Το απεκάλυψα κατά καθήκον, εις την Βουλήν, διότι ήτο αλήθεια και ήτο επί πλέον δικαίωσις του Ανενδότου Αγώνα μας. Και αρχικώς ηθέλησα να αρκεσθώ μόνον εις τας πολιτικάς επιπτώσεις του. Διότι όμως η αντιπολίτευσις έθεσεν υπό αμφισβήτησιν την εγκυρότητα των κειμένων, έκρινα ότι επεβάλλετο, χάριν της ιστορίας, να υπάρξη και δικαστική επιβεβαίωσις. Και διά τούτο διέτα­ξα την ανάκρισιν.

6) Συνέπεσε να ανέλθετε εις τον Θρόνον, όταν ανέλαβον την Αρχήν. Και κατέβαλον πάσαν προσπάθειαν, προβάς ακόμη και εις σημαντικάς συγκαταβάσεις, αι οποίαι δυσηρέστησαν τον δημοκρατικόν κόσμον, προς αδιατάρακτον συνεργασίαν. Δυστυχώς, αποδει­κνύεται τώρα ότι η προσπάθειά μου απέβη εις μάτην.

7) Το δυσχερέστερον θέμα εις την συνεργασίαν μας υπήρξε το Υπουργείον Εθνικής Αμύ­νης. Κατείχεσθε ανέκαθεν από την θέλησιν να έχετε αποφασιστικήν γνώμην επ’ αυτού. Και εις αυτήν την θέλησιν οφείλεται και η ση­μερινή κρίσις. Με την επιστολήν του διευθυ­ντού του Πολιτικού Γραφείου Υμών, της 24ης Ιουνίου, μου ανεκοινώθη ότι δεν συμφωνείτε εις την μεταβολήν της σημερινής ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων, η οποία όμως μεταβολή, κατά το πολίτευμα, αποτελεί δικαίωμα της νο­μίμου Κυβερνήσεως.

8)  Διαφωνία επίσης επήλθε μεταξύ ημών και επί του θέματος του υπουργού της Εθνι­κής Αμύνης. Ανεκοίνωσα εις την Υμετέραν Μεγαλειότητα την απόφασίν μου, όπως ανα­λάβω προσωπικώς το υπουργείον Εθνικής Αμύνης. Συμφώνως προς το Πολίτευμα το δι­καίωμα τούτο ανήκει εις τον Πρωθυπουργόν, του οποίου την απόφασιν οφείλει να αποδεχθή ο Βασιλεύς. Εν τούτοις, καθώς μου ανεκοίνωσεν ο διευθυντής του Πολιτικού Γραφεί­ου Υμών, ηρνήθητε την αποδοχήν της αποφάσεώς μου.

9) Καθώς εκ των ανωτέρω συνάγεται, υφί­σταται πράγματι θέμα λειτουργίας του δημο­κρατικού μας Πολιτεύματος. Εις την λαοπρόβλητον Κυβέρνησιν ανήκει η πλήρης εξουσία εις όλους τους τομείς του Κράτους. Δεν απο­τελεί το υπουργείον Εθνικής Αμύνης στεγανόν διαμέρισμα, εξαιρούμενον της εξουσίας της Κυβερνήσεως. Και αυτή υπήρξεν η έννοια της ψήφου εμπιστοσύνης της 25ης Ιουνίου, την οποίαν παρέσχον εις την Κυβέρνησιν όλοι οι βουλευταί της Ενώσεως Κέντρου.

10) Συμφώνως προς το Πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ο Βασιλεύς βασιλεύει και ο Λαός κυβερνά διά της νομίμου Κυβερνήσεως. Ο βασιλεύς συμβουλεύει, αλλά η Κυβέρνησις αποφασίζει. Εν τούτοις, από την τελευταίαν διπλήν άρνησιν Υμών συνάγεται ότι δεν συμφωνείτε με αυτήν την έννοιαν του πολιτεύματος. Διεκδικείτε το δικαίωμα, όπως ορίζετε Υμείς και τον υπουργόν Εθνικής Αμύνης και την Ηγεσίαν των Ενόπλων Δυνάμεων, έστω και κατ’ αντίθεσιν προς την απόφασιν της υπευθύνου Κυβερνήσεως. Αλλά τούτο δεν είναι σύμφωνον προς το πολίτευμα. Και διά τούτο, απευθύνω προς την Υμετέραν Μεγαλειότητα έκκλησιν, όπως προς το συμφέρον και του Έθνους και του Θρόνου, μη επιμείνετε εις αυτάς τας αντιλήψεις. Συναποστέλλω προς υπογραφήν το διάταγμα της αναλήψεως υπ’ εμού του υπουργείου Εθνικής Αμύνης.

Η εντολή, την οποίαν η Ένωσις Κέντρου έχει λάβει από τον ελληνικόν λαόν, είναι όπως λειτουργή πλήρως η αληθής Βασιλευομένη Δημοκρατία. Υπό την σημαίαν αυτής ηγωνίσθημεν και ετιμήθημεν με την πρωτοφανή εμπιστοσύνην του ελληνικού λαού, η οποία σήμερον, όχι μόνον διατηρείται, αλλά και προφανώς έχει επαυξηθή. Και θα εξακολουθήση να είναι η σημαία της Ενώσεως Κέντρου και εις το παρόν και εις το μέλλον.

 Μετά βαθείας τιμής
Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ





Τότε ήταν που με το πρόσχημα την προστασία του πολιτεύματος Αμερικανοί και παλάτι στράφηκαν στους δεξιούς βουλευτές της Ένωσης Κέντρου, ώστε 80 από αυτούς να εγκαταλείψουν την κυβέρνηση και να την ανατρέψουν. Επιστρατεύτηκαν και σειρά «κινήτρων» προς τους αποστάτες, όπως μεγάλα χρηματικά ποσά και υπουργικοί θώκοι. 

Στις 10 Ιουλίου 1965 στην Κέρκυρα ο βασιλιάς προώθησε ως αντικαταστάτη του Παπανδρέου τον πρόεδρο της Βουλής Γ. Νόβα και με δύο καινούργιες ιταμές επιστολές υποχρέωσε τον Παπανδρέου σε παραίτηση στις 15 Ιουλίου 1965.[35] 45 λεπτά μετά προσκλήθηκε ο Νόβας και σχημάτισε κυβέρνηση,[36]  πλαισιωμένος από τους Μητσοτάκη, Παπασπύρου, Αλλαμανή, Μπακατσέλο, Πιτούλη, Τούμπα, Κωστόπουλο, Διαμαντόπουλο και άλλους.[37]  Ήταν ο ίδιος ο Νόβας που δεν έκρυψε στις προγραμματικές του δηλώσεις ότι από καιρό μεθοδευόταν η ανατροπή, αφού είχε προβεί σε «αλλεπάλληλες άκαρπες εκκλήσεις στον Παπανδρέου» να διορθώσει την πολιτική του.[38]

Μόλις ο Παπανδρέου παραιτήθηκε το παλάτι πήρε αμέσως τον έλεγχο της ΚΥΠ και μάλιστα με εισβολή στα γραφεία της στην οδό Μπουμπουλίνας και την εγκατάσταση νέας ηγεσίας (Παπαγεωργόπουλος, Ζαχαράκης, Φρατζέσκαρος). Ταυτόχρονα χιλιάδες αστυνομικοί προετοιμάστηκαν να αποκρούσουν τις δημόσιες αντιδράσεις, ενώ διατάχθηκαν και εκτεταμένες μετακινήσεις στρατιωτικών δυνάμεων.[39]

Όμως οι αντιδράσεις ήταν πολύ πιο δυναμικές και εκτεταμένες από ό,τι περίμεναν οι εμπνευστές των σχεδίων αυτών. Πάνω από 400 διαδηλώσεις προκλήθηκαν σε όλη τη χώρα την περίοδο των βασιλικών μεθοδεύσεων, μερικές από τις οποίες με απίστευτα επίπεδα μαζικής συμμετοχής. Στις 16 Ιουλίου οι διαδηλώσεις στην Αθήνα συνοδεύτηκαν με πυροβολισμούς στον αέρα και ακολούθησαν συγκεντρώσεις έξω από το σπίτι του Παπανδρέου στο Καστρί, μεγάλη συγκέντρωση στο γήπεδο του Παναθηναϊκού στις 17 του ίδιου μήνα, ενώ στις 19 Ιουλίου, κατά τη διάρκεια της καθόδου του Παπανδρέου από το Καστρί στα γραφεία της Ε.Κ στην οδό Κολοκοτρώνη, πλήθη στα πεζοδρόμια από την Κηφισιά, το Μαρούσι, το Χαλάνδρι, τους Αμπελόκηπους, την Πατησίων και την Σταδίου τον επευφημούσαν, σηκώνοντας ακόμα και το αυτοκίνητο του στα χέρια. [40]

Εξαιτίας του κλίματος αυτού, στις 20 Ιουλίου 1965, μόλις επιχείρησε η κυβέρνηση Νόβα, να εμφανιστεί στη βουλή, καταψηφίστηκε.[41] Την επόμενη μέρα στις 21 Ιουλίου ολόκληρο το κέντρο της Αθήνας μετατρέπεται σε πεδίο μάχης και δολοφονείται ο Σωτ. Πέτρουλας.[42] Η κηδεία του στις 23 Ιουλίου συγκεντρώνει ακόμα μεγαλύτερα πλήθη.[43] Στις 27 Ιουλίου οργανώνεται και γενική απεργία. Ακόμα πιο σοβαρά επεισόδια γίνονται στις 20 Αυγούστου την ημέρα που ορκίστηκε ο άλλος αποστάτης που εξασφάλισε το παλάτι ο Η. Τσιριμώκος. Στήνονται οδοφράγματα, πυρπολούνται αυτοκίνητα, φωτιές ανάβουν στους δρόμους. Δεκάδες ήταν οι τραυματίες. Ακόμα και η ΕΔΑ τρομοκρατημένη αποκηρύσσει τα επεισόδια. Στις 25 Αυγούστου χιλιάδες συγκεντρώνονται έξω από τη βουλή που οχυρώνεται με συρματόσκοινα σε τριπλές σειρές.[44]

Όμως και ο Τσιριμώκος αποτυγχάνει στις 28 Αυγούστου να εξασφαλίσει τη συναίνεση της βουλής και καταψηφίζεται με μεγάλη πλειοψηφία.[45] Τελικά στις 31 Αυγούστου, ως τελευταία λύση, ανακοινώνεται ότι θα συγκληθεί το συμβούλιο Στέμματος και ο φοβισμένος από την έκταση της λαϊκής παρέμβασης Παπανδρέου, στις 4 Σεπτεμβρίου, δέχεται να σχηματιστεί κυβέρνηση της ΕΡΕ αρχικά από τον Κανελλόπουλο και τελικά από τον Στ. Στεφανόπουλο (18 Σεπτεμβρίου 1965).[46] Καθοριστικό ρόλο έπαιξαν τα συγκροτήματα του κεντρώου Τύπου, ιδίως οι εφημερίδες του Λαμπράκη, εν τω μέσω κατηγοριών για χρηματισμούς βουλευτών με χιλιάδες δολάρια και εκατομμύρια δραχμές, δώρα ολόκληρα διαμερίσματα, παροχή τυπογραφικών εγκαταστάσεων, διαγραφή χρεών προς το κράτος κλπ.[47]

Μετά την ορκωμοσία της κυβέρνησης Στεφανόπουλου το κράτος επιχείρησε ένα περιορισμένο συμβιβασμό με τις δυνάμεις που το αμφισβητούσαν. Υποβλήθηκαν αναπτυξιακές προτάσεις, προωθήθηκαν σχέδια κατευνασμού, αναθεωρήθηκε η κυβερνητική πολιτική για το Κυπριακό, προωθήθηκε η εκδίκαση των υποθέσεων ΑΣΠΙΔΑ και η δίκη για τη δολοφονία Λαμπράκη. Ωστόσο το αίτημα για εκλογές, οι καταγγελίες για τις βασιλικές ευθύνες για το κοινοβουλευτικό πραξικόπημα που επιχειρήθηκε διαδέχονται η μια την άλλη και δεν κόπαζαν. Το παλάτι είχε υποστεί ανεπανόρθωτη φθορά. Ήρθε η σειρά της χούντας των Συνταγματαρχών.

Η αποστασία του 1965 επιτάχυνε αντί να αποτρέψει την εισβολή των μαζών στο πολιτικό προσκήνιο. Ειδικά από τον Σεπτέμβριο του 1964 όπου συγχωνεύονται η νεολαία της ΕΔΑ με τη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη μαζικοποιείται και η νεανική διαμαρτυρία, αν και δεν θέτει μια αντίστοιχα αιχμηρή στοχοθεσία. Γιατί είναι η ίδια περίοδος που εμφανίζονται στους κόλπους της επίσημης Αριστεράς η  ηττοπάθεια και λεγκαλισμός, εξαιτίας του φόβου για ένα ενδεχόμενο πραξικόπημα και αυτή αρκείται να αρθρώνει την επιχειρηματολογία της στην κατεύθυνση της θεσμικής διασφάλισης της «δημοκρατίας». Δεν είναι τυχαίο ότι  διατυπώνει τις κεντρικές πολιτικές της προτάσεις 5 μήνες μετά τα συγκλονιστικά γεγονότα του Ιουλίου του 1965, τον Ιανουαρίου του 1966, με τα «πέντε σημεία της δημοκρατικής διεξόδου», όπου ζητά συνεργασία του πολιτικού κόσμου για να αποκηρυχθούν οι όποιες δικτατορικές τάσεις, αλλά και για να συμπεριλάβει στο μέτωπο αυτό και τους μοναρχικούς αρνείται να θέσει πολιτειακό.!! [48]







Το κίνημα των 70 ημερών - Η πολιτική της ΕΔΑ

Το κίνημα των 70 ημερών (16/7 - 25/9) ήταν λαϊκή έξαρση, που, αν και χρωματίστηκε από την ηρωική και επίμονη δράση πλατιών μαζών, δεν έβγαινε από τα συνταγματικώς οριζόμενα.

Το πολιτικό στίγμα της σύγκρουσης δεν μπορεί να αναζητηθεί έξω από τα συνθήματα που κυριάρχησαν στις συνεχείς μεγάλες και μικρές διαδηλώσεις της εποχής, καθώς και έξω από τις επιδιώξεις των πολιτικών κομμάτων που οργάνωσαν τις κινητοποιήσεις και συμμετείχαν σε αυτές (ΕΔΑ, «Ενωση Κέντρου»).
Τη σφραγίδα σε εκείνα τα γεγονότα την έβαλαν τα κυρίαρχα συνθήματα: «114», «Κάτω οι αυλόδουλοι», «Δημοκρατία», «Παπανδρέου», «Προδότες», «Μητσοτάκη κάθαρμα», «αποσταCΙΑ», «Κάτω η χούντα» κ.ά. Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκε και η σάτιρα, που έβγαλε πολύ γέλιο, στη σκιτσογραφία και στις επιθεωρήσεις.Σε αυτή τη βάση, ο Γ. Παπανδρέου χρησιμοποίησε το λαϊκό κίνημα.

Υπήρχαν, βεβαίως, και συνθήματα, όπως «Εξω οι Αμερικανοί», «Κάτω η μοναρχία», «Πάρ' τη μάνα σου και μπρος», σαφώς πιο προωθημένα από τα προηγούμενα, που φωνάζονταν κυρίως από δυνάμεις της «Νεολαίας Λαμπράκη».
Η ηγεσία της ΕΔΑ δεν έβλεπε άλλη διέξοδο για το λαό από την αναφανδόν υποστήριξη της «Ένωσης Κέντρου». Συμπαρατάχθηκε μαζί της σε όλα τα επίπεδα.
Στρατηγική γραμμή της ΕΔΑ ήταν η πολιτική της συνεργασίας των δημοκρατικών δυνάμεων, για το προχώρημα της οποίας απωθούνταν σε δεύτερη μοίρα ακόμη και η κριτική προς το «Κέντρο» για τη μη τήρηση των προεκλογικών του δεσμεύσεων. Επιπλέον, για να μη ...δυσκολεύει τα πράγματα, η ηγεσία της ΕΔΑ πάλευε, ενώ θεωρούσε μαξιμαλιστική και αριστερίστικη την πάλη για την ντε φάκτο επιβολή της νομιμοποίησης του ΚΚΕ.

Οι εξελίξεις των χρόνων 1965-1966 είχαν στρώσει το δρόμο στην επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας. Το τμήμα της άρχουσας τάξης, που είχε δύναμη στον πιο ισχυρό μηχανισμό του κράτους, στο Στρατό, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες των ΗΠΑ, έδωσε τη λύση (δίκην γόρδιου δεσμού) μέσω της δικτατορίας, καταργώντας για περισσότερα από 7 χρόνια την κοινοβουλευτική δικτατορία της αστικής τάξης. Όταν αυτή η φάση έκλεισε το 1974, άνοιξε στην κυριαρχία της μια άλλη, που συνεχίζεται…




Σημειώσεις - Βιβλιογραφία - Πηγές

Το κείμενο του σχεδίου «Άσκησις Περικλής» συμπεριλαμβάνεται σε παράρτημα του βιβλίου “Πολίτευμα και κομματικοί σχηματισμοί στην Ελλάδα 1952-1967″ που έγραψε ο καθηγητής Πολιτικής και Συνταγματικής Ιστορίας Γιώργος Ο. Αναστασιάδης και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Παρατηρητής (σελ.251-256)


- Σπύρου Λιναρδάτου, Τα χρόνια της βίας και της νοθείας, ΤΟ ΒΗΜΑ 18/05/1997
- Γιώργου Πετρόπουλου, Οι εκλογές της βίας και της νοθείας του 1961, Ριζοσπάστης
- Γιώργου Ο. Αναστασιάδη, Πολίτευμα και κομματικοί σχηματισμοί στην Ελλάδα 1952-1967″ εκδόσεις Παρατηρητής (σελ.251-256)
- Σπύρου Λιναρδάτου, Από τον εμφύλιο στη χούντα, τ. Δ’ (1961-1964), Εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1986, σσ. 39 κ.εξ.
- Λέανδρου Mπόλαρη, Oι εκλογές της καραμανλικής Βίας και Νοθείας. 1961 Tότε που “ψήφισαν τα δέντρα”
- Κατερίνας Θωίδου , Οι αγωνιστικές παραδόσεις του κινήματος. Σύγκρουση με το “Παρακράτος”
- Wikipedia, Σχέδιο «Περικλής»
- Ερανιστής, Το απόρρητο «σχέδιο Περικλής»
- Η δολοφονία του Σωτήρη Πέτρουλα και η εποχή του, του Αλέξανδρου Χατζηκώστα tvxs
- Οι εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 1963 και η άνοδος της "Ένωσης Κέντρου" στην εξουσία Ιωάννης Φιλίστωρ
-  Μιχάλης Λυμπεράτος, Τα Ιουλιανά και η «αποστασία» του 1965

1. Εφημερίδες 20/9/1961

2. Σπ. Λιναρδάτου: «Από τον Εμφύλιο στη Χούντα», εκδόσεις Παπαζήση, τόμος Γ', σελ. 570

3. «Το ΒΗΜΑ» 13/10/1961

4. «Αρχείο Κ. Καραμανλή», εκδόσεις Ιδρυμα Κ. Γ. Καραμανλή - Εκδοτική Αθηνών, τόμος 5ος, σελ. 180

5. Ηλία Νικολακόπουλου: «Η καχεκτική Δημοκρατία - Κόμματα και εκλογές 1946- 1967», εκδόσεις Πατάκη, σελ. 228-231

6. Γρ. Δαφνή: «Σοφοκλής Ελευθερίου Βενιζέλος - βιογραφία», εκδόσεις Ικαρος, σελ. 548

7. «Αρχείο Κ. Καραμανλή», εκδόσεις Ιδρυμα Κ. Γ. Καραμανλή - Εκδοτική Αθηνών, τόμος 3ος, σελ. 128

8. «Ελεύθερος Κόσμος» 11/8/1968, και Σπ. Λιναρδάτου, ο.π. σελ. 344

9. Π. Πετρίδη: «Εξουσία και Παραεξουσία στην Ελλάδα 1957-1967», εκδόσεις Προσκήνιο, σελ. 88-89

10. Α. Παπανδρέου: «Η Δημοκρατία στο Απόσπασμα» σελ. 156-157

11. Μορίς Ζενεβουά: «Η Ελλάς του Καραμανλή», εκδόσεις Σιδέρη, σελ. 208

12. «Αρχείο Κ. Καραμανλή», εκδόσεις Ιδρυμα Κ. Γ. Καραμανλή - Εκδοτική Αθηνών, τόμος 5ος, σελ. 224-225

13. Σπ. Λιναρδάτου: «Από τον Εμφύλιο στη Χούντα», εκδόσεις Παπαζήση, τόμος Δ', σελ. 15 και Θ. Διαμαντόπουλου: «Κώστας Μητσοτάκης - Πολιτική βιογραφία», εκδόσεις Παπαζήση, τόμος Β' σελ. 64

14. Α. Παπανδρέου: «Η Δημοκρατία στο Απόσπασμα» σελ. 157

15. Λεωνίδας Σπαής: «Πενήντα χρόνια στρατιώτης», Αθήναι 1970, σελ. 356

16. Βλέπε αναλυτικά «Μαύρη Βίβλος της ΕΔΑ», Έκδοση ΕΔΑ Αθήνα 1962, σελ. 121- 157 και «Μαύρη Βίβλος της Ενώσεως Κέντρου», Εκδοσις Ενώσεως Κέντρου, Αθήναι 1962, σελ. 93-122

17. «Αρχείο Κ. Καραμανλή», ο.π. σελ. 223, και Π. Κανελλόπουλου: «Ιστορικά δοκίμια», εκδόσεις ΕΣΤΙΑ, σελ. 48 και 51-52

18. Π. Πετρίδη, ο.π. σελ. 104 και 107.



19. Γιάννη Κάτρη: « Η γέννηση του νεοφασισμού στην Ελλάδα», σελ. 117, εκδόσεις «ΠΑΠΑΖΗΣΗ»



 [1] Οι Χ. Βερναρδάκης και Γ. Μαυρής ισχυρίζονται ότι η Ελλάδα βρέθηκε σε επαναστατική κατάσταση, όπως την όριζε ο Λένιν, Χ. Βερναρδάκης, Γ. Μαυρής, Κόμματα και Κοινωνικές Συμμαχίες στην προδικτατορική Ελλάδα, Αθήνα 1991, σ. σ. 244-267.

[2] Η. Νικολακόπουλος, Η Καχεκτική Δημοκρατία, Κόμματα και Εκλογές 1946-1967, Αθήνα 2000, σ. 187-188.

[3] Η Φρειδερίκη τότε μίλησε ότι ο θρόνος και η χώρα βρέθηκε στο χείλος της αβύσσου, Φρειδερίκη, Μέτρον Κατανοήσεως, Αθήνα 1971, σ. 242.

[4] Τ. Τρίκκας, ΕΔΑ, Το Νέο Πρόσωπο της Αριστεράς, τομ. Α, Αθήνα 2009, σ. 341-361.

[5] Μέσα σε λιγότερο από 6 μήνες πάνω από 200 παρακρατικές συμμορίες ξεπήδησαν τότε, ανάμεσα τους και η ΕΚΟΦ, Α. Λεντάκης, Παρακρατικές Οργανώσεις και 21η Απριλίου, Αθήνα 1975, σ. 75-140.

[6] Το σχέδιο που αποκάλυψε στα 1965 στη Βουλή ο Γ. Παπανδρέου, εκτός των άλλων, περιελάμβανε και τη συγκρότηση της «Δευτεροβάθμιας Επιτροπής» στα πλαίσια του Α/ΓΕΕΘΑ που θα «διαφώτιζε» εθνικά τους πολίτες για τον προδοτικό ρόλο του ΚΚΕ. Συστατικό στοιχείο θα ήταν η ανάδειξη του προδοτικού και εγκληματικού έργου του ΚΚΕ στην Κατοχή. Για αυτό θα συγκροτούνταν οι οργανώσεις της «πραγματικής αντίστασης», θα προέβαιναν σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας και ο ΤΕΑτζής της γειτονιάς και του χωριού, θα αναλάμβανε μέσα στα καφενεία, να προπαρασκευάσει ψυχολογικά το κοινό για να αναδειχθούν τα κατοχικά εγκλήματα των κομμουνιστών. Η ΟΠΛΑ και ο Μελιγαλάς είχαν την τιμητική τους. Βλ. και Εθνική Προπαγάνδα στις Ένοπλες Δυνάμεις,  Αρχεία Πληροφοριών Υπουργείου Προεδρίας,  Εξουσία και Παραεξουσία στην Ελλάδα 91957-1967), (επιμ. Π. Πετρίδης), Αθήνα 2000, σ. 98-106.

[7] Για την εκτεταμένη παραποίηση του δημόσιου φρονήματος, βλ. και ΕΔΑ. Μαύρη Βίβλος, Το Εκλογικό πραξικόπημα της 29ης Οκτωβρίου, Αθήνα 1962, passim.

[8] Ζ. Μευνιώ, Οι Πολιτικές Δυνάμεις στην Ελλάδα,  Αθήνα 1966, σ.  222-230 και 301-303.

[9] Αρχείο Δ. Σοϊμοίρη,  Γραφείο Ασφαλείας  Χωροφυλακής Αμφίσσης, «Διαπιστώσεις», Δεκέμβριος 1956, ΕΛΙΑ

[10] P. Murtagh, ο Βιασμός της Ελλάδας, Αθήνα 2005, σ. 99-121.

[11] Έκθεσις του Διοικητού της Τράπεζας της Ελλάδος έτους 1965, Αθήνα 1966, σ. 38-39.

[12] Βλ. και Σ. Ρομπόλης, «Η μετανάστευση στην Ελλάδα κατά την πρώτη μεταπολεμική περίοδο», στο Η Ελληνική Κοινωνία κατά την πρώτη Μεταπολεμική περίοδο (1945-1967), Αθήνα 1994, σ. 283-289.

[13] Η. Ηλιού, Η Ελληνική Οικονομία κάτω από τον Οδοστρωτήρα της Κοινής Ευρωπαϊκής Αγοράς, Αθήνα 1959, σ. 18-25.

[14] Χαρακτηριστικές ήταν οι περιπτώσεις των συμβάσεων της Esso-Pappas και Pechiney-Νιάρχου που υπογράφηκαν από την κυβέρνηση Καραμανλή, Ζ. Μευνιώ, Οι Πολιτικές Δυνάμεις στην Ελλάδα,  ο.π. σ. 437-444.

[15] Με τον νόμο 4171 του 1961 δόθηκαν ένα σωρό διευκολύνσεις και φοροαπαλλαγές στο ξένο κεφάλαιο και τις πολυεθνικές  για «σημαντικές παραγωγικές επενδύσεις». Δ. Μπενάς, Η Εισβολή του Ξένου Κεφαλαίου στην Ελλάδα,  Αθήνα 1978, σ. 48-49.

[16] Ήταν μια κρίση που είχε επιταχυνθεί εξαιτίας των προπολεμικών οφειλών της Ελλάδας που οι ξένοι ομολογιούχοι απαιτούσαν να αποπληρωθούν, Memorandum of Conversation, 16 Ιανουαρίου 1958,Washington. Foreign Relations of US, 1958-1960, vol. X, Washington DC, σ. 603-604.

[17] Σε κάποιο βαθμό αυτό αποδεικνύεται και στην ελληνική περίπτωση. Ο μέσος πραγματικός ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης στα έτη 1960-66, δηλαδή μετά τη σύνδεση με την ΕΟΚ, ήταν αισθητά υψηλότερος από ότι τη δεκαετία του 1950 (6.0 και 7,7%) αντίστοιχα. Σ. Βαλντεν, «Εξωτερικό Εμπόριο και Εξωτερική Εμπορική Πολιτική της Ελλάδας 1950-1967», στο 1949-1969, Η Εκρηκτική Εικοσαετία,  Αθήνα 2002, σ. 221. Ωστόσο, ήταν και συνάρτηση της ανόδου του διεθνούς οικονομικού κύκλου την εξαετία αυτή που επηρέαζε αναγκαστικά και την Ελλάδα.

[18]Μ. Καραμεσίνη, «Αυταρχικό μεταπολεμικό κράτος και ιδιαιτερότητες εφαρμογής του Κευνσιανισμού. Μακροοικονομική επέκταση χωρίς κοινωνικό συμβόλαιο» στο Η Ελληνική Κοινωνία κατά την Πρώτη Μεταπολεμική Περίοδο, οπ. σ. 133-145.

[19] Παρά τις όποιες κρατικές πολιτικές το ελληνικό εξωτερικό εμπόριο αύξανε συνέχεια την ελλειμματικότητα του ολόκληρη την προδικτατορική περίοδο, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Εθνικοί Λογαριασμοί τη ς Ελλάδος, 1948-1970, Αθήναι 1972, σ. 124-145.

[20] Π. Τζερμιάς, Ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, τομ. Α, Αθήνα 2001. σ. 567-568.

[21] Σ. Ριζάς, Η Ελλάδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη,  1961-1964, Αθήνα 2001, σ. 20-94.

[22] Τ. Τρίκκας, ΕΔΑ, τομ. Β, ο.π., σ. 1093-1106 και 1168-1171.

[23] Α. Παπαχειλάς, Ο Βιασμός της Ελληνικής Δημοκρατίας, ο Αμερικανικός Παράγων 1947-1967, Αθήνα 2009, σ. 94-181.

[24] P. Murtagh, ο.π. σ. 123-163.

[25] Για το ρόλο των Αμερικανών σε αυτή τη φάση βλ και M. Pelt,  Tying Greece to the West, US-West Germans-relations 1949-1974, Copenhagen 2006, σ. 268-275

[26] Ι. Χαραλαμπόπουλος, Κρίσιμα Χρόνια, Αθήνα 2000, σ. 84-93.

[27] Μ. Παπανωσταντίνου, Η Ταραγμένη Εξαετία, τομ. Β, Αθήνα 1997, σ. 123-147

[28] Στις 11 Ιουνίου 1965 ο αντισυνταγματάρχης Γ. Παπαδόπουλος ως διοικητής της 117 Μονάδας Πυροβολικού της 12ης Μεραρχίας  έστειλε έκθεση στο ΓΕΣ όπου ισχυριζόταν ότι εξακρίβωσε δολιοφθορά σε τρία καινούργια αυτοκίνητα της μονάδας από 2 κομμουνιστές φαντάρους. Συλλήψειςν ακολουθούν στην Αθήνα και κλίμα υστερίας από τις δεξιές εφημερίδες, Ν. Κακαουνάκης, 2650 Μερόνυχτα Συνομωσίας, Αθήνα 1976, σ. 55-58.

[29] Η κυβέρνηση της Ενώσεως Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου  αποφασίζει να γιορτάσει με επισημότητα την επέτειο της ανατίναξης της γέφυρας του Γοργοπόταμου. Συμμετείχαν εκπρόσωποι της κυβέρνησης (Μιχ. Παπακωνσταντίνου, υφυπουργός Εθν. Άμυνας), της Βουλής (ο αντιπρόεδρος Ε. Μπακλατζής), όλων των κομμάτων, αντιστασιακών οργανώσεων, καθώς και οι τοπικές αρχές. Η γιορταστική εκδήλωση, στην οποία συμμετείχαν 20.000 άνθρωποι, εξελίχθηκε σε τραγωδία: εξερράγη μια νάρκη, που σκόρπισε τον θάνατο - 13 νεκροί (μεταξύ τους κι ένα 12χρονο κορίτσι!) και πάνω από 80 τραυματίες. Ελευθερία 1,2 Δεκεμβρίου 1965 και Γιάννης Pάγκος, H Nάρκη- Yπόθεση «Γοργοπόταμος», Nοέμβριος 1964, Aθήνα 2000, passim.

[30] Μ. Παπακωνσταντίνου, τομ. Α, ο.π. σ. 151-192.

[31] Το ενδεχόμενο στρατιωτικού πραξικοπήματος είχε πλέον αρχίσει να συζητιέται έντονα. Βήμα 21 Μαίου 1965 και 25 Ιουνίου 1965

[32] Η. Ηλιού, Η Κρίση Εξουσίας, Αθήνα 1966, σ. 46.

[33] Π. Παρασκευόπουλος, Γ. Παπανδρέου 1961-67, Αθήνα 1988, σ. 158-163.

[34] Βλ. και Α. Μπουλούκος, Υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, Αθήνα 1989, σ. 123 κε.

[35] Αλληλογραφία Γ. Παπανδρέου-Κωνσταντίνου, Αι Επιστολαί, Αρχείο Γ. Παπανδρέου, στο Εξουσία και Παραεξουσία στην Ελλάδα, οπ. σ. 388-402.

[36] Η Ακρόπολη έγραφε την επόμενη μέρα για τον Παπανδρέου ότι «απηλλάγη η ΕΛΑΣ του επικινδύνου γέροντος», Ακρόπολις 16 Ιουλίου 1965.

[37] Α. Παπανδρέου, Η Δημοκρατία στο Απόσπασμα, Αθήνα 1974, σ. 22-280.

[38] Βλ. και  Ο. Τσουνάκος, «Από την άνοδο της Ένωσης Κέντρου ως τη Δικτατορία», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους , τομ. ΣΤ, Αθήνα 2000, σ. 218-222

[39] Α. Παπαχελάς, ο.π. σ. 188-192.

[40] Σπ. Λιναρδάτος, Από τον εμφύλιο στη Χούντα, τομ Δ, 1963-1967, Αθήνα  2010, σ. 549-554.

[41] Βήμα 20 Ιουλίου 1965. Η εφημερίδα μιλούσε για θρίαμβο του Παπανδρέου

[42] Βλ και Α, Μπουτζουβή, «Μηχανισμοί και φορείς κατασκευής της επιλεκτικής μνήμης, η περίπτωση του Σωτήρη Πέτρουλα»,  στο Η ελληνική Νεολαία στον 20ο Αιώνα, Αθήνα 2010, σ. 100-116.

[43] Όταν οι εφημερίδες του συγκροτήματος του Λαμπράκη (Νέα, Βήμα) επιχείρησαν να στραφούν κατά του Παπανδρέου, ένα οργισμένο πλήθος μπροστά από τα γραφεία τπου συγκροτήματος έβαλε φωτιά σε τεράστιους σωρούς εφημερίδων υποχρεώνοντας τον Λαμπράκη πανικόβλητος να μετριάσει την κριτική του στον Παπανδρέου, Κ. Τσουκαλάς, Η Ελληνική Τραγωδία, Αθήνα 1974, σ. 180.

[44] Σπ. Λυκούδης, «Μνήμες του 1965, Δυόμισι μήνες στους δρόμους της Αθήνας», Το Δελτίο της ΕΜΙΑΝ, τευχ. 2, 2005, σ. 10-11.

[45] Για το ρόλο των Αμερικανών, Α. Παπαχελάς, οπ. σ. 204-215.

[46] Βλ. και Η. Ηλιού, ο.π, σ. 263-265.

[47] Βλ και Π. Κανελλόπουλος, Ιστορικά Δοκίμια, Αθήνα  1975, σ. 129.

[48]Για τα τους λόγους αυτής της στάσης βλ. και Χ. Βερναδράκης, Γ. Μαυρής, ο.π. σ. 248-250, 259-260, 314-330.



Παρακαλούμε τους αναγνώστες μας, εάν αντιγράφουν τα θέματα του ιστολογίου, να αναφέρουν τις πηγές, οι οποίες παρατίθενται, ως ελάχιστο σεβασμό στους συγγραφείς των θεμάτων

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου